Provocaties van Morozevitsj

A lexander Morozevitsj wordt vaak een excentriek genie genoemd, en dat is hij ook, maar zijn soms vreemde gedrag lijkt me niet altijd voort te komen uit genialiteit, maar soms ook uit een teer zenuwgestel. In het toernooi om de World Cup, in september in Chanty-Mansiysk, moest hij in de derde ronde tegen Alexander Grisjtsjoek. Hij verloor hun eerste partij en moest de volgende partij winnen om niet uitgeschakeld te worden.

Er zijn schakers die na een nederlaag grimmig de blanke sabel in de koppelriem steken om het affront zo snel mogelijk te wissen. Anatoli Karpov was er zo een. Nooit was hij zo fel en geconcentreerd en zo gevaarlijk als wanneer hij net verloren had.

Morozevitsj had wit in die tweede partij tegen Grisjtsjoek. Alle kans om er een hard gevecht van te maken. Hij speelde wat slappe zetten en bood tot ieders verbazing na twaalf zetten remise aan, waardoor hij zichzelf uitschakelde.

Een teer gestel. Zijn gedrag bij de World Cup deed me denken aan een verhaal dat ik al eerder heb verteld, over een toernooi in Dortmund in 2002, waar Morozevitsj na een nederlaag tegen Jevgeny Barejev even bij zijn hotel langsliep om zijn paspoort op te halen en daarna meteen naar het vliegveld ging om de eerste vlucht naar Moskou te nemen. Toen iemand uit Dortmund hem later opbelde om te vragen of ze de kleren en andere spullen die hij in zijn kamer had achtergelaten moesten opsturen, zei hij dat ze die maar weg moesten gooien, omdat er ongeluk op rustte.

Over die zonderlinge remise tegen Grisjtsjoek zei hij in een Russisch radioprogramma: ,,Hoezo verrassend? Volgens de regels heb ik toch het recht om remise aan te bieden, of niet?'' Daar ging het natuurlijk niet om, dat wist hij ook wel.

Hij gaf dat interview nadat hij weer een groot succes had behaald, de overwinning in het toernooi om de Goeverneurscup in Saratov.

Na een diepe val op de wereldranglijst snelt Morozevitsj dit jaar van het ene succes naar het andere en is hij weer bij de top tien gekomen. In Saratov had hij de prachtige score van 8,5 uit 11 en een toernooiprestatierating van 2917. Daar wonen de goden.

De interviewster, zelf een sterke schaakster, vroeg waarom Morozevitsj vaak zulke ongewone openingen speelde. Daar wilde Morozevitsj ook niets van weten. ,,Ongewoon? Ze zijn volkomen normaal. Als mensen ze ongewoon noemen, is dat omdat ze te lui zijn om zich er in te verdiepen.''

Goed, laten we dan zeggen: op het eerste gezicht ongewoon. De volgende partij lijkt een bespotting van een gulden regel uit boekjes voor beginners: breng de dame niet te vroeg in het spel en doe er in het begin niet teveel zetten mee. Morozevitsj speelt in de eerste 18 zetten acht keer met zijn dame en vindt dat zelf waarschijnlijk heel gewoon. Zijn tegenstander Moiseenko moet het ervaren hebben als een provocatie en liet zich verleiden tot een misplaatste strafexpeditie. Hij kreeg de kous op de kop.

Alexander Moisejenk-Alexander Morozevitsj, Saratov 2011

1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 Lg7 4. e4 d6 5. f3 0-0 6. Le3 c5 7. Pge2 Het aannemen van zwarts pionoffer met 7. dxc5 zie je niet vaak meer. 7...Da5 De dame begint aan een lange reis. 8. Pc1 cxd4 9. Pb3 De5 Scherp en zelfs provocerend gespeeld. Na de kalme terugtochten 9...Dd8 of 9...Dc7 zou wit iets beter staan. 10. Lxd4 Df4 11. g3 Dg5 12. De2 Pc6 13. Le3 Dh5 Zwarts dame lijkt akelig in het nauw te komen, maar wit kan haar niets aandoen. 14. Lg2 Pd7 15. Pd5 e6 16. Pf4 De5 17. Pd3 Df6 18. h4 Dolgedraaid door haar uitdagende bewegingen dreigt wit de zwarte dame nu te vangen met 19. Lg5. Toch was de huis- tuin- en keukenzet 18. 0-0 beter, want in de partij vindt wit geen veilige plaats voor zijn koning. 18...De7 De dame is weer thuis. Zwart lijkt tijd te hebben verloren, maar wit heeft in die tijd zijn stelling niet kunnen versterken. 19. h5 a5 20. hxg6 Voort op het gekozen pad, maar straks blijkt de opening van de f-lijn zwart ten goede te komen. 20...fxg6 21. a4 d5 22. cxd5 exd5 23. exd5 Pb4 Nu zou wit na 24. Pxb4 Dxb4+ 25. Pd2 Pf6 26. Dc4 iets slechter staan, maar hij zou het eindspel nog wel kunnen houden. 24. Th4 Hierna komt zwart in duidelijk voordeel.

24...Pc2+ 25. Dxc2 Dxe3+ 26. De2 Dg5 27. Kf1 27. Kf2 Dxd5 zou ook niet mooi voor wit zijn, maar minder erg dan het partijverloop. 27...Pf6 Zwart wint zijn pion terug, zijn stukken worden razend actief en wits koning komt niet in veiligheid. 28. Pbc5 Dxg3 29. Df2 Dd6 30. Td1 Pg4 31. De2 Dg3 32. Txg4 Wit moet al materiaal inleveren. 32...Lxg4 33. Pe4 Nu kan zwart op allerlei manieren winnen. Morozevitsj doet het elegant en snel. 33...Txf3+ 34. Lxf3 Na 34. Dxf3 Lxf3 35. Pxg3 Lxd1 is het eindspel met een kwaliteit meer makkelijk gewonnen voor zwart. 34...Lh3+ 35. Lg2 Tf8+ 36. Kg1 Ld4+ 37. Kh1 Lxg2+ 38. Dxg2 Dh4+ 39. Dh2 Dxe4+ 40. Dg2 Tf3 Dreigt 41...Th3 mat. Wit gaf op.