Nee, een bejaarde achter het stuur ís niet gevaarlijker

Automobilisten vanaf zeventig jaar moeten een verklaring van geschiktheid aanvragen als ze hun rijbewijs verlengen. Het kabinet wil die leeftijdsgrens verhogen, om op het aantal keuringen te besparen. Het zou per jaar één extra verkeersdode opleveren.

WFA29T:ZWAAR GEWONDEN NA ONGEVAL BIJ BEILEN:BEILEN;06SEP2011- Twee gewonden dinsdagmiddag op de Twee provincienweg bij et Drentse Beilen. Een automobilist wilde rijdend in de richting Beilen ter hoogte van de parkeerplaats z�n vertuig op deze weg draaien om in de richting Smilde te rijden. Hij zag hierbij een auto die op de twee provinci�n reed over het hoofd. Hierdoor ontstond er een flinke aanrijding waarbij de beide bestuurders zwaar gewond raakten. De brandweer moest het tweetal uit de auto bevrijden. Een van de wagens kwam na de klap in de sloot terecht. De veroorzakende wagen kwam to stilstand op de weg. Ook het mobile medisch team kwam met d heli ter plaatse om bijstand te verlenen. Beide slachtoffers werden met spoed naar het ziekenhuis overgebracht. De twee provinci�nweg tussen Beilen en Smilde is enkele uren afgeslote geweest voor het doorgaande verkeer om hulpverlening, onderzoek en berging van de voertuigen mogelijk te maken WFA/hm/str.Harm Meter WFA HARM METER

Een ongeluk in Haarlem, begin deze maand. Een man van 83 rijdt op een kruispunt een zestienjarige bromfietser aan. Hij moet zijn rijbewijs inleveren. Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) bekijkt op verzoek van de politie of hij het terug mag krijgen. „Dat doen we standaard”, zegt een woordvoerder van de politie Kennemerland.

Drie dagen eerder: een tragisch ongeluk in Zwolle. Een 81-jarige man rijdt een voetganger aan die op een zebrapad oversteekt. Het slachtoffer overlijdt in het ziekenhuis. De bestuurder mag zijn rijbewijs houden. De politie twijfelt niet aan zijn rijvaardigheid, zegt een woordvoerder van het korps IJsselland.

Een opmerkelijk verschil. Hoe kan dat? Zijn hoogbejaarde automobilisten eigenlijk niet altijd een gevaar op de weg? Moeten zij niet worden gedwongen hun rijbewijs in te leveren?

Het beleid is daar niet op gericht. Er is geen verplichte rijtest voor 80-plussers. Minister Schultz van Haegen (Infrastructuur, VVD) wil de leeftijdsgrens voor een verplichte medische keuring in 2013 verhogen van zeventig naar 75 jaar. En sinds vorig jaar mag zelfs het rijbewijs van iemand met beginnende dementie nog met een jaar worden verlengd.

Het risico dat automobilisten van tachtig jaar en ouder betrokken raken bij een ernstig ongeval met slachtoffers (gemeten per afgelegde autokilometer) is hoog, blijkt uit cijfers van de SWOV, een wetenschappelijk instituut dat de verkeersveiligheid onderzoekt. Maar niet hoger dan bij mannen onder de 23. En dit risico betreft álle ongelukken, niet alleen de ongelukken die mensen zelf veroorzaken.

Zeventigplussers veroorzaken jaarlijks zo’n 375 ongelukken met doden of ernstig gewonden tot gevolg. Dat aantal neemt volgens de SWOV af, ondanks de vergrijzing, doordat het verkeer in Nederland steeds veiliger wordt. Ter vergelijking: dertigers veroorzaken jaarlijks zo’n 900 ongelukken met doden of ernstig gewonden tot gevolg.

Het is onmogelijk te voorspellen wanneer ‘leeftijd’ een probleem wordt. Iemand van tachtig kán fitter zijn dan iemand van zestig. Mensen gaan niet slechter rijden doordat ze ouder worden. Veel ouderen compenseren teruggang in zicht en gehoor met hulpmiddelen als brillen, maar ook met rij-ervaring en zelfinzicht, waardoor ze bijvoorbeeld alleen nog de weg op gaan als het rustig is of als het licht en droog is. De kans op een ongeval wordt pas groter bij ernstige stoornissen als dementie.

Automobilisten van zeventig jaar en ouder moeten nu bij het CBR een verklaring van geschiktheid aanvragen als ze hun rijbewijs verlengen. Ze krijgen die verklaring als ze tien vragen over hun gezondheid in een Eigen Verklaring met nee beantwoorden – liegen is strafbaar – en als ze een verklaring overleggen van een arts, waaruit blijkt dat ze medisch zijn goedgekeurd.

Als er obstakels lijken te zijn, kan het CBR besluiten dat ze een rijtest moeten afleggen. Na zo’n test, blijkt uit jaarverslagen van het CBR, worden maar zelden mensen afgekeurd. Als dat wel gebeurt, is het bij ouderen meestal op grond van dementie, een beroerte of oogaandoeningen als staar.

Verhoging van de keuringsleeftijd naar 75 jaar zal jaarlijks één extra verkeersdode en enkele gewonden extra tot gevolg hebben, blijkt uit onderzoek van de SWOV. De politiek vindt dat niet opwegen tegen het grote aantal keuringen dat met de maatregel kan worden uitgespaard.

De SWOV vindt eigenlijk dat de leeftijdsgebonden keuring helemaal kan worden afgeschaft. De verkeersveiligheid in landen met een verplichte leeftijdstest blijkt niet groter te zijn dan in landen zonder zo’n test. Wel vindt de SWOV dat huisartsen net als in Zweden vermoedens van rijongeschiktheid zouden moeten rapporteren, ook bij patiënten onder de zeventig jaar. Maar voor zo’n verplichting ontbreekt in Nederland de politieke wil.

In veel gevallen mogen oude mensen dus blijven rijden tot ze zelf besluiten dat het niet meer gaat. Uit een brievenserie in de Volkskrant in mei bleek dat hun kinderen dat soms niet kunnen aanzien. De dochter van een parkinsonpatiënt die al eens een voetganger had aangereden, vroeg haar vaders neuroloog stiekem of hij hem alsjeblieft wilde afkeuren. De dochter van een dementerende vrouw liet de politie haar moeder aan de praat houden zodat ze haar auto ongemerkt kon meenemen. Uit haar brief: „Het was hartverscheurend want mijn moeder wilde de auto terug. Ik bleef herhalen dat ik niet wist waar hij was.”

Als een (oude) automobilist een ongeluk veroorzaakt, kan de politie het CBR inschakelen om zijn rijvaardigheid te beoordelen. Lopende dat onderzoek behoudt hij zijn rijbewijs, tenzij de politie vindt dat hij de verkeersveiligheid ernstig in gevaar heeft gebracht. In dat geval neemt de politie het rijbewijs direct in.

Zo ging het bij de 83-jarige man die in Haarlem een bromfietser schepte, het voorbeeld waarmee dit artikel begon. En de 81-jarige chauffeur die de voetganger op een zebrapad aanreed? Die man „wordt als zeer monter beschreven”, zegt de woordvoerder van de politie IJsselland. „Het is een geboren Zwollenaar, hij kent de stad door en door, ook de situatie op de plaats van het ongeval.”

Het ongeluk had plaats om zeven minuten over half acht ’s avonds, een tijdstip tussen licht en donker in. Volgens de politiewoordvoerder stapte de voetganger van een onverlicht voetpad, onder de bomen, wellicht plots in het volle licht de rijbaan op. Het zou kunnen dat de 81-jarige bestuurder hem daardoor niet op tijd zag.

Dat moet de rechter beoordelen, zoals altijd wanneer een voetganger wordt aangereden op een oversteekplaats. „Dan wordt gekeken naar snelheid, licht, technische staat van de auto”, zegt de woordvoerder. „Leeftijd speelde in dit geval geen rol.”

    • Joke Mat