Met zo'n oude fabriek kun je veel

Het ruisen en knisperen van vuur in de kathedraalachtige leegte van een oude fabriek.

Als een evenement een geluid als logo kon hebben, dan zou dát het geluidslogo zijn van de eerste ‘Internationale Biënnale leegstand & herbestemming’ die vandaag begint. De biënnale is een initiatief van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, in samenwerking met de gemeenten Amsterdam en Maastricht.

Het vuurspektakel voltrekt zich in het Eiffelgebouw in Maastricht, een van Nederlands grootste, oude fabrieksgebouwen – normaal gesloten wegens de bouwvallige toestand. De bedenkers van het evenement zijn Ronald en Erik Rietveld van Rietveld Landscape, die ook de veelbesproken Nederlandse inzending maakten voor de Architectuurbiënnale vorig jaar, getiteld Vacant NL.

Het duo heeft daarna een nieuwe masteropleiding met diezelfde naam opgericht aan het Sandberg Instituut, de postdoc-opleiding van de Rietveld. En nu is er deze ontdekkingstocht bij duisternis door een oude sanitairfabriek, Firemen Walk with Us. „Dit project maakt al die statistieken over miljoenen vierkante meters leegstand in Nederland voelbaar”, zegt Ronald Rietveld. „Bij tijdelijk gebruik van lege panden is brandveiligheid een van de grootste hindernissen. In nauw overleg met Brandweer Zuid-Limburg laten wij zien dat er in al die leegstaande gebouwen veel meer mogelijk is dan je denkt.”

De statistieken zijn al imponerend. „Op dit moment”, zegt organisator Frank Strolenberg, „staat de leegstandsteller op 7 miljoen vierkante meter kantoren, 40.000 verdiepingen boven winkels, 10.000 monumenten en 13.000 winkels. En daar komt elke dag nog een leegstaande boerderij, elke week twee leegstaande kerken en elke maand een leegstaand klooster bij.”

Het trefwoord van de biënnale is: Reset, zoals in de titel van het nieuwe boek van stadsgoeroe Richard Florida, The Great Reset: How the post-crash economy will change the way we live and work. „De nieuwbouw is stilgevallen, we moeten ons nu richten op herontwikkeling, herbestemming en tijdelijk en wisselend gebruik.”

Daartoe zijn in het hele land elf ‘onderzoeksateliers’ opgezet om na te denken over de toekomst van uiteenlopende gebouwen, zoals een groep kerken in de Zaanstreek, het voormalige gebouw van het Centraal Bureau voor de Statistiek in Heerlen, de steenfabrieken langs de grote rivieren, een complex van bunkers en magazijnen langs de N210, de verdiepingen boven winkels en de forten van de Hollandse Waterlinie.

De resultaten, die volgens Strolenberg uit zo concreet mogelijke actieplannen moeten bestaan, worden komend voor jaar gepresenteerd.

Naast workshops, excursies en tentoonstellingen zijn er lezingen, zoals donderdag van Richard Florida. De biënnale is het voorlopige hoogtepunt van de opmars van leegstand op de nationale politieke agenda. Er is een Nationaal Herbestemmingsteam benoemd en het Rijk heeft deze week nog eens 4 miljoen beschikbaar gesteld waarmee leegstaande monumenten in ieder geval wind- en waterdicht kunnen worden gemaakt.

Biënnale leegstand & herbestemming, t/m 5 nov. met o.a. op 4/11 lezingen van Rietveld Landscape, architectenbureaus ZUS, Johan Anrys van 51N4E (België) en Tom Bloxham van Urban Splash, Manchester. Info: biennalemaastricht.nl, www.rietveldlandscape.nl. Bezoek aan het Eiffelgebouw is alleen mogelijk na aanmelding.