Geschipper van Merkel is juist goed voor Europa

Het is een wonderlijke speling van het lot dat de grootste experts in tijden van crisis toevallig altijd aan de kant staan. Degenen die precies weten hoe we de eurocrisis moeten oplossen hebben helaas allemaal gekozen voor een loopbaan aan de universiteit, in het bedrijfsleven of bij de media. En als ze in de politiek zitten, regeren ze in elk geval niet mee.

Want de regeringen van alle Europese landen, dat is zo langzamerhand bij iedereen bekend, worden louter bemand door onbenullen die geen echte beslissingen durven nemen. Ze maken de crisis alleen maar erger, met hun gebrek aan daadkracht en hun kortzichtige electorale motieven. Ach, hadden we maar krachtige leiders.

Dat soort armoedige, tot op de draad versleten weeklachten valt de laatste tijd weer veel te horen. Waar is de Helmut Kohl van deze tijd? Welke regeringsleider heeft nog visie? Of politieke moed?

Je zou bijna vergeten dat wij ze allemaal gekozen hebben – bij gebrek aan beter natuurlijk, maar toch... Vooral Angela Merkel heeft het de afgelopen maanden moeten ontgelden. De bondskanselier is, godbetert, voorzichtig!

Het lijkt me eerlijk gezegd wel een nuttige eigenschap. Zeker voor de leider van de grootste economie van Europa, en al helemaal als dat ook nog eens Duitsland is. Duitsland en krachtig leiderschap, het blijft een ingewikkelde combinatie. Zeker als ook het lot van andere landen erbij betrokken is.

Het akkoord dat de eurotop in de nacht van woensdag op donderdag bereikte, laat nog veel vragen onbeantwoord. Op z’n best kunnen we er weer even mee voort, en dat ‘even’ kan snel voorbij zijn. De crisis is er in elk geval niet mee opgelost. Merkel zelf zei woensdag in de Bondsdag al dat de kwestie „ons nog jaren zal bezighouden”. Niemand die dat haar betwist.

In de krant van dinsdag verweet de Duitse socioloog Ulrich Beck Merkel „alledaags pragmatisme” en „een politiek van kleine stapjes”. Dat werkt niet meer, volgens Beck. Kohl – daar was hij weer – zou veel beter hebben duidelijk gemaakt wat er allemaal op het spel staat.

Merkel is inderdaad zuinig met grote gebaren en grote woorden. Maar woensdag in de Bondsdag bediende ze Beck op zijn wenken. Europa, zei ze, verkeert in „de ernstigste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog”. En: „Met Duitsland kan het op den duur niet goed gaan als het met Europa slecht gaat”. Het nieuwste reddingsplan bracht zeker extra risico met zich mee voor Duitsland en de belastingbetaler. Maar „het zou niet verdedigbaar zijn dat risico niet aan te gaan”. „Mislukt de euro, dan mislukt Europa.” Ze kreeg steun van een overweldigende meerderheid, waaronder oppositiepartij SPD.

Het leiderschap waar vanaf de zijlijn vaak om wordt geroepen, is de bereidheid de kont tegen de krib te gooien, opiniepeilingen te negeren en zonodig de woede op de hals te halen van achterban, parlement en publieke opinie. Een echte leider heeft aan zijn eigen kompas genoeg, is het even romantische als misplaatste idee.

Maar een leider die er niet voor zorgt dat mensen hem of haar volgen, is weinig waard. Behoedzaamheid hoeft niet altijd ingegeven te zijn door de vrees voor de stembus. Wie drastische maatregelen neemt zonder rekening te houden met de publieke opinie riskeert meer, zeker als het gaat over Europa. Die zet niet alleen zijn eigen toekomst op het spel, die kan zomaar de toch al wankele acceptatie van het hele Europese project verspelen. Daar kan geen politicus aan voorbijgaan.

Merkel, met al haar getalm, is er in geslaagd een grote parlementaire meerderheid achter een plan te krijgen dat Duitsland verder committeert aan de euro en de Europese Unie. Dat is veel waard. Voor heel Europa, en zeker ook voor Nederland. Want zoals het met Duitsland niet goed kan gaan als het met Europa slecht gaat, zo kan het ook met Nederland niet goed gaan als het met Europa slecht gaat. Al was het maar omdat, zoals ook de eurosceptici moeten erkennen, het economische lot van Nederland zo nauw met Duitsland verbonden is.

Stel je voor dat Merkel die brede steun in de Bondsdag niet had gekregen. Ook binnen de partijen waarop haar coalitie is gebouwd, bestaat veel onvrede over de mate waarin Duitsland moet opdraaien voor de financiële problemen elders in Europa. Maar Merkel verzekerde zichzelf – en wat belangrijker is: Europa – op een cruciaal moment van een essentieel vertrouwensvotum. Een half etmaal later overwon ze bovendien haar meningsverschillen met Sarkozy, boekte ze een onverwachts goed resultaat in een pokerspel met de banken en sloot ze met de eurolanden een akkoord dat weliswaar niet perfect is, maar een drama voorlopig wel heeft afgewend.

Het oogt misschien niet erg heldhaftig, maar op zijn tijd moet een leider kunnen schipperen – zeker in de Europese Unie, en zeker nu.

Juurd Eijsvoogel