Chinezen papegaaien spechtonderzoek

This great spotted woodpecker, shown March 6, 2002, has been frequenting feeders at Myrtle Heinrich's home in Caswell Lakes, Alaska. In the birding world, the appearance of this bird is so rare and so unexpected that this is about as good as it gets. (AP Photo/Anchorage Daily News, Marc Lester) ASSOCIATED PRESS

Het is de redacteuren van het online tijdschrift PLoS ONE kennelijk ontgaan, evenals de Chinese onderzoekers zelf. Maar het onderzoek dat ze woensdag online zetten, over waarom spechten geen hoofdpijn krijgen van het roffelen, is nagenoeg gelijk aan het onderzoek van een Amerikaan die er in 2006 een Ig Nobelprijs voor kreeg. Deze ludieke tegenhanger van de serieuze Nobelprijs wordt jaarlijks toegekend voor onderzoek dat je eerst aan het lachten maakt, en daarna aan het denken zet.

Het is wel degelijk een interessante vraag: hoe kan het dat spechten ongestraft hun snavel met 25 kilometer per uur tegen een boom kunnen slaan, 20 keer per seconde en 12.000 keer per dag? Het spechtenhoofd krijgt tijdens elke botsing een kracht te verduren van 1.200 keer de zwaartekracht – honderden malen meer dan wat getrainde astronauten ondergaan.

De Amerikaan Ivan Schwab publiceerde in zijn Ig Nobelwaardige artikel destijds enkele anatomische bijzonderheden van het spechtenhoofd. Spechten hebben bijvoorbeeld een stuk kraakbeen in hun onderkaak dat schokken opvangt. Speciale kaakspieren trekken een milliseconde vóór elke klap sterk samen, waardoor de schok wordt opgevangen door de basis en achterkant van de schedel en niet door het deel waar de hersenen in zitten. De schedel zit ‘strakker’ om de hersenen heen, en het schedelbot is op sommige plekken sponsachtiger en op andere plekken juist steviger dan dat van andere vogels. Met mechanische berekeningen liet Schwab zien hoe die aanpassingen samen voor schokbestendigheid zorgen.

Wat hadden de Chinese onderzoekers daar vijf jaar later nog aan toe te voegen? Eigenlijk vrij weinig, hooguit de benadering vanuit de techniek en informatica. Ze maakten CT-scans van spechtenschedels en lieten er geavanceerde computermodellen op los. Daarbij noteerden ze dezelfde anatomische aanpassingen als de Amerikaan. En zo konden ze de extra schokbestendigheid nog wat preciezer berekenen. Wat hun artikel vooral toevoegt: de suggestie om deze kennis toe te passen in helmen voor mensen. Maar ook daarop had Schwab misschien al een voorschot genomen, met de fleurige spechtenhoed die hij ophad toen hij in 2006 zijn prijs kwam ophalen.

Nienke Beintema