Waar zijn de zorgvaders gebleven?

Jonge vader achter de kinderwagen, Spanje Foto: Laura Alblas

Lars Anderson: Sterke vaders. Hoe overleef ik het vaderschap? Prometheus, 224 blz. € 19,95

Martine Delfos en Gerard Janssen: Vaders, hoe doen ze het toch? Bert Bakker, 160 blz. €10,-

Je ziet het vaak tijdens de vakantie. Een vader bemoeit zich met zijn kinderen maar kijkt telkens steels naar zijn vrouw of hij het wel ‘goed’ doet. Die moeder zal een controlfreak zijn, maar het blijft een treurig gezicht dat een man op zijn vrije dag zo weinig zelfvertrouwen heeft met zijn eigen kinderen.

Waarom eigenlijk? En waarom vind ik dat treurig?

Omdat het vaderschap aan het veranderen is. Dat is de boodschap van de Amsterdamse journalist Lars Anderson in zijn persoonlijk getoonzette vaderboek. Tussen alle nuttige, hilarische en openhartige bevruchtings-, bevallings- en zorgbelevenissen geeft hij ook een historisch overzicht van het vaderschap. Sterke vaders is daardoor meer dan het zoveelste ‘Oh- wat-ben-ik-toch-blij-met-onze-baby’-boekje.

Anderson zorgde de eerste drie maanden na de geboorte fulltime voor zijn dochter. En hij kan er hartgrondig over klagen: ‘Ik zal niet zeggen dat ik de Goelag heb overleefd, maar voor ik aan een tweede kind begin...’ En dat waren dus nog maar drie maanden.

Als echte zorgvader bleek hij een grote uitzondering. Tot zijn verrassing, want hij had alle trendverhalen over de opkomst van de zorgvader veel te serieus genomen. Al die moderne papa’s zitten gewoon op hun werk, ontdekte hij. Amper de helft van de Nederlandse vaders van jonge kinderen besteedt hooguit één dagdeel per week aan de zorg voor hun kinderen. Best veel nog, maar de vrouwen houden dus het heft volkomen in handen. Vaderschapsverlof wordt nauwelijks opgenomen, zelfs niet in landen waar ruime mogelijkheden bestaan zoals in Zweden.

Verzwakking

De zorgvader bestaat dus amper. Maar ook het oude patriarchaat is verdwenen, die erfenis uit de landbouwtijd waarin de man de macht had, en de vrouw de opvoeding. En toen in de moderne maatschappij de vaders toch de hele dag van huis waren om te gaan werken, werden huis en kinderen zelfs definitief het territoir van de moeder.

Totdat dat wéér veranderde door vrouwenemancipatie en huishoudmachines. Mannen gingen zich alsnog met de kinderzorg bemoeien. Nou ja, een beetje. De verandering is dat een vader die iets aan zorg doet, vrij vanzelfsprekend is geworden.

Lars Anderson beschrijft hoe in televisieseries dat oude beeld van de machtige patriarch nog vrij lang in stand bleef, maar in de jaren zeventig en tachtig definitief afbrokkelde. Er kwam weinig voor in de plaats. Van het ideale Father Knows Best uit de jaren vijftig, via het smoezelige All in the Family uit de jaren zeventig, gaat het naar Who’s the Boss (over een alleenstaande vader) en The Cosby Show in de jaren tachtig.

In die laatste twee tv-series waren de vaders wel gevoelig en huiselijk, maar ook kinderachtig. ‘Papa had niet langer het alleenrecht op wijsheid, autoriteit en inkomen. Mama nam die taken moeiteloos over. Tegelijkertijd was ze de drijvende kracht in het gezin’, schrijft Anderson over The Cosby Show, en over de moderne cultuur in het algemeen. De moeder werd veelzijdiger, de vader verzwakte.

Andersons conclusie: er zijn geen rolmodellen meer, de klassieke patriarch is gesneuveld en de zorgvaders zijn niet inspirerend. ‘En tussen die smeulende puinhopen zou ik vader worden.’

Zorgzaam en toch stoer

Welke rol Anderson zelf heeft gekozen is duidelijk: zorgzaam en toch stoer. En verder benadrukt hij vooral de kleine ‘liefdeservaringen’ als winst van het vaderschap: de blije herkenning als hij zijn dochtertje ophaalt uit de crèche, de armpjes om hem heen, de zurige lucht van haar rompertje. ‘Dat intieme verbond was aan me voorbijgegaan als ik fulltime had gewerkt.’

 Tot een abstracter gedachte over zijn vaderschap komt hij niet. En misschien is die er ook wel helemaal niet. De simpele waarheid is waarschijnlijk dat het vaderschap een normale fase van het mannenleven is, waarin je grote verantwoordelijkheid draagt, die je nu vrijer dan ooit zelf kunt vormgeven.

Een systematischer maar iets minder vrolijke gids bij dat vaderschap, van bevruchting tot grootvaderschap, biedt Vaders. Hoe doen ze het toch?. In een vrij simpel opgeschreven tekst domineert de scherpzinnigheid en nuchterheid van de bekende psycholoog Martine Delfos. Over de bewondering die mannen voelen voor het organisatietalent van vrouwen. Over de moeite die mannen hebben om hun gevoelens onder woorden te brengen. Over de vrijheid die mannen hun kinderen gunnen. En dat mannen echt even goed voor kinderen kunnen zorgen als vrouwen. En ook dat een vader zijn kinderen leert dat je problemen kunt oplossen en dat een moeder je leert dat je bij problemen getroost en geholpen kunt worden. En: ‘strenge straffen zijn het gevolg van zwakheid van ouders’.

In de ordehandhaving hebben vaders vaker ‘natuurlijk gezag’ dan moeders, omdat vaders wel meer vrijheid geven, maar ook niet bang zijn een dikke streep te zetten. ‘Vrouwen willen graag aardig gevonden worden en dat is lastig als je grenzen uitzet’, aldus Martine Delfos. Tóch nog een beetje patriarchaat.