'Voor Feynman is pret tactiek'

In een serie literaire liefdesverklaringen deze week singer/songwriter Otto Wichers alias Lucky Fonz III.

‘Mijn intellect springt mijn hele leven al van obsessie naar obsessie. Die obsessies duren steeds een maand of twee. Dit boek las ik toen ik gefascineerd was door exacte wetenschappen. Ik hoorde dat Richard Feynman de allercoolste was van de wetenschappers die ik cool vond – een geniaal natuurkundige, een Nobelprijswinnaar. „Surely You’re Joking, Mr. Feynman!” bestaat uit anekdotes, goede kroegverhalen met een filosofische ondertoon. Feynman heeft deze niet zelf opgeschreven, maar ze met zijn dikke New Jersey-accent – hij praat als een Scorsese-personage – verteld aan een goede vriend. De verhalen barsten van de levenslust: achter de vrouwen aan gaan, met een sambaband meespelen, zijn fascinatie voor kluizen kraken – het komt allemaal langs.

„Onder zijn kroegpraat zit een levensvisie verborgen die een enorme invloed op mij heeft gehad. Feyman pleit voor eerlijkheid – bereid zijn om te twijfelen, om van gedachten te veranderen en om te falen. Hij maakt in die zin geen onderscheid tussen de wetenschap en het leven. Feynman is heel mild als iets niet lukt. Hij gaat Japans leren en komt er dan achter dat er 50 verschillende beleefdheidsvormen zijn om te vragen: ‘Mag ik je tuin zien?’ Zijn reactie: ‘Weet je wat, vijftig is gewoon te veel, ik geef op.’ En dat is dan een Nobel-prijswinnaar. Je moet je tijd niet verspillen aan dingen die niet in je aard liggen. Ik vond dat heel verfrissend. Feynman durft een sukkel te zijn.

„Dit boek las ik op het moment dat ik voor het eerst merkte dat mijn muziek een impact heeft. Dat was in eerste instantie heel gelukzalig; ik dacht: ‘Zie je wel, dat vage idee dat ik echt wel goed ben, klopt. Het is geen waanidee.’ Voor die tijd kon ik lekker maar wat doen, maar dat veranderde opeens, ik ging letten op wat ik deed. Dat moet je natuurlijk juist niet hebben. Feynman worstelt in het boek met prachtige aanbiedingen van universiteiten, maar ervaart dat alleen maar als meer druk. Dat verantwoordelijkheidsgevoel kan averechts werken. Je legt jezelf een taak op, vervolgens voel je druk om die taak te vervullen en uiteindelijk is het juist de druk die jou er van weerhoudt om de taak uit te voeren. Het is een vreemde loop, een paradoxale kracht. Feynman krijgt een inzicht: ‘You know, what they think of you is so fantastic, it’s impossible to live up to it. You have no responsibility to live up to it!’ Het is een briljant idee. Je hebt geen enkele verantwoordelijkheid om te voldoen aan de hoge verwachtingen van anderen. Het is hun vergissing, niet mijn falen.

„Door dit inzicht besluit Feynman om te gaan spelen met natuurkunde, zonder zich te bekommeren over het belang ervan. Binnen een week ziet hij iemand in een cafetaria met een bord gooien en voor zijn eigen plezier berekent Feynman de beweging van wiebelende borden. Wat volgt omschrijft hij als het ontkurken van een fles. Alles stroomde er moeiteloos uit voort, tot aan zijn Nobelprijs. Zo werkt het bij creativiteit: op het moment dat je overal lak aan hebt en helemaal niet nadenkt over de consequenties van wat je doet, pas dán komt er iets dat echt consequenties heeft. Feynman verkondigt het belang van pret als tactiek. Plezier is een bron van energie, zonder plezier kun je niets creëren.

„Het idee van verantwoordelijkheid als een extern iets is voor mij heel bruikbaar geweest. Daardoor dacht ik: mijn voornaamste verantwoordelijkheid is eigenlijk vooral een beetje lol hebben. Feynman leert je dat je gewoon mag aanklooien; er is geen reden om je menselijkheid te verdoezelen.”

Richard Feynman & Ralph Leighton: „Surely You're joking, Mr Feynman”.Adventures of a Curious Character. Norton,15,-