Scheermes

‘Entiteiten moeten niet zonder noodzaak worden verveelvoudigd”, zei de Engelse monnik William van Ockham in de veertiende eeuw. „Simpele oplossingen zijn, onder gelijke omstandigheden, altijd beter dan complexe.” Dit principe staat bekend als het Scheermes van Ockham.

Woensdagnacht bereikten de leiders van de Eurozone een historische overeenkomst die, naar zij hopen, de redding van de euro zal betekenen. Een redacteur van de Volkskrant schreef daarover een artikel met de wanhopige kop ‘Wil degene die de eurocrisis wel snapt nu zijn vinger opsteken?’ Zelfs de financieel specialisten in de Kamer kunnen er geen touw aan vastknopen. De woordvoerder van D66 Wouter Koolmees zei: „De vraag is wat het allemaal betekent.” Namens de PvdA reageerde Ronald Plasterk: „Het is een complex pakket.” Ik heb de originele tekst van de overeenkomst gedownload. Het is bijna experimentele poëzie, waarin de ‘strategie om deleveraging actions verder te beperken’ gezien moet worden in het licht van ‘een significant hogere kapitaalratio van 9 procent van het hoogste kwaliteitskapitaal’ wat gepaard gaat met ‘het opzetten van liquiditeitsschema’s’ in het kader van ‘mediumlangetermijngaranties onder artikel 136 van het TFEU.’ Als dit, in de termen van Ockham, de simpele oplossing is, wil ik niet weten wat de complexe zou zijn geweest.

Volgens wetenschapsfilosoof Thomas Kuhn is toenemende complexiteit in een verklaringsmodel een symptoom voor het feit dat het model niet langer voldoet en een aankondiging van een paradigmawisseling naar een geheel nieuw model. Er is een beroemd voorbeeld in de astronomie. Volgens het model van Ptolemaeus draaiden de planeten rond de aarde. Maar naarmate hun banen steeds nauwkeuriger gemeten konden worden, waren er steeds ingewikkeldere correcties nodig met epicycli op de cycli om het model in stand te houden. Totdat Copernicus bedacht dat ze om de zon draaiden en toen was alles opeens weer simpel.

Als we dit model voor wetenschappelijke revoluties mogen toepassen op de huidige economische realiteit, kan de conclusie alleen maar zijn dat we aan de vooravond staan van een fundamentele omwenteling. Als je stil bent, kun je horen hoe Ockham zijn scheermes slijpt.

Ilja Leonard Pfeijffer