Saoedi-Arabië wacht een conservatievere toekomst

In Saoedi-Arabië is gisteren prins Nayef benoemd als nieuwe kroonprins na de dood van prins Sultan. Hij geldt zelfs voor Saoedische begrippen als een echte havik.

Ook in Saoedi-Arabië is de jeugdwerkloosheid heel hoog, en is er net als in de rest van de Arabische wereld corruptie en repressie. Maar de straten zijn er de afgelopen maanden doodstil gebleven. Dat komt deels door de goede naam van koning Abdullah, die geldt als een voorzichtig hervormer.

Maar de rust is ook het resultaat van het harde veiligheidsbeleid van minister van Binnenlandse Zaken prins Nayef bin Abdelaziz al-Saud (78), die gisteren als opvolger van de 87-jarige koning is aangewezen. Hij blijft minister en wordt tevens vicepremier. Zijn benoeming na de dood van kroonprins Sultan werd verwacht. Hij was immers sinds 2009 als tweede vicepremier al reservekroonprins.

Onder druk van de Arabische opstanden worden in sommige Arabische landen min of meer democratische hervormingen doorgevoerd. Maar Saoedi-Arabië zou straks onder koning Nayef wel eens de tegenovergestelde richting kunnen inslaan.

Koning Abdullah gaf vorige maand de vrouwen stemrecht. Het was een belangrijke stap voorwaarts, ook al zijn de volgende verkiezingen pas over vier jaar en worden alleen verkiezingen gehouden voor de helft van de leden van de gemeenteraden.

Bovendien beloofde hij vrouwen een plaats in zijn benoemde adviesraad, de Shura. Maar zijn halfbroer prins Nayef, die zelfs naar Saoedische normen als conservatief geldt, ziet de noodzaak niet in van verkiezingen, laat staan van de deelname van vrouwen. „Als je de leden benoemt waarborg je altijd dat de besten worden geselecteerd”, zei hij in 2009 tegen de Saoedische krant Al-Jazeera.

Als minister van Binnenlandse Zaken (sinds 1975), met onder andere de gewone en de beruchte religieuze politie onder zijn hoede evenals de geheime diensten, is prins Nayef verantwoordelijk voor de genadeloze vervolging van politieke activisten. Wie in het koninkrijk de woorden ‘constitutionele monarchie’ uitspreekt, gaat onverbiddelijk langdurig de gevangenis in.

Midden deze maand werden drie jonge journalisten gearresteerd die een videofilm over groeiende armoede in Saoedi-Arabië op YouTube hadden gepubliceerd. Hun doorgaande detentie wordt in Saoedi-Arabië gezien als een boodschap aan bloggers en activisten niet te ver te gaan. Verscheidene vrouwen die in weerwil van het verbod een auto bestuurden, zijn opgepakt en voor de rechter gebracht. Prins Nayef zelf berispte een lid van de Shura dat dit verbod in twijfel had getrokken.

Nayef, die nauwe relaties met de machtige geestelijkheid onderhoudt, is in alles meer havik dan de huidige koning. Conservatiever in maatschappelijke kwesties, en meer uitgesproken in de buitenlandse politiek, harder bijvoorbeeld jegens de gevreesde shi’itische rivaal Iran.

Tegelijk onderhoudt hij uitstekende relaties met de Verenigde Staten, en niet alleen wegens de gedeelde gevoelens van afkeer jegens Iran.

Hoewel hij in 2002 nog de rol van Al-Qaeda en van Saoedische extremisten bij de aanslagen van 9/11 in twijfel trok – zo’n groot complot, dat moesten wel „de zionisten” zijn geweest – heeft zijn latere, succesvolle campagne tegen het Saoedische Al-Qaeda-filiaal hem in Washington veel lof opgeleverd.

Sommige analisten wijzen erop dat Saoedische koningen traditioneel binnen een smalle bandbreedte opereren. Zij gaan ervan uit dat ook Nayef zich te zijner tijd van een pragmatische kant zal laten zien.

Maar in Saoedi-Arabië zelf waarschuwen activisten dat hij maar heel kleine stapjes hoeft te zetten om veel van Abdullahs hervormingen teniet te doen. Hoe makkelijk zou het niet zijn om de deur van de enige universiteit in Saoedi-Arabië die mannen en vrouwen toelaat op slot te doen?