Portret van een ‘despoot’: graag de verwijten ook even ondertekenen

Een portret is een moeilijk journalistiek genre: wat kun je beweren over iemand, en hoe duidelijk moet je zijn over je bronnen? Het ging hier niet om feiten, maar om persoonlijke oordelen Aan de vooravond van haar kort geding, publiceerde de krant een uitvoerig portret (1.200 woorden) van Nurten Albayrak, de geschorste baas van het

Een portret is een moeilijk journalistiek genre: wat kun je beweren over iemand, en hoe duidelijk moet je zijn over je bronnen?

Het ging hier niet om feiten, maar om persoonlijke oordelen

Aan de vooravond van haar kort geding, publiceerde de krant een uitvoerig portret (1.200 woorden) van Nurten Albayrak, de geschorste baas van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers. Uit het stuk (Helder, verfrissend, maar tactloos, 18 oktober) rijst aan de hand van on the record bronnen een gemengd beeld op: „Mensen droegen haar op handen of hadden een hekel aan haar.”

Albayrak raakte in opspraak, nadat anonieme bronnen bij de NOS klaagden over haar stijl van leidinggeven en haar riante salaris. Volgens Albayrak zelf is ze de dupe van kwaadsprekers aan de vooravond van een reorganisatie, zei ze afgelopen zaterdag tegen de Volkskrant. In haar portret in de krant zegt een ex-bestuurder van het COA: „De NOS heeft haar neergezet als een onuitstaanbare zakkenvuller. Niet alleen Nurten, maar ook haar twee schoolgaande kinderen ondervinden daar de gevolgen van.”

Het punt is: niet alleen de NOS heeft haar zo neergezet.

De dag na de NOS-primeur, op 20 september, had de krant al een veel korter portret van Albayrak (592 woorden) in de rubriek ‘M/V in het nieuws’, met de kop ‘Destructief bezig’ voor zo’n 223.000 euro per jaar.

In dat stuk, geschreven door twee andere verslaggevers, wordt Albayrak „een slimme vrouw” genoemd, maar krijgt ze onderuit de zak van twee anonieme oud-directeuren van het COA. Het stuk besluit: „Is ze een ‘despoot’, zoals de NOS berichtte? Twee oud-directeuren, die anoniem met deze krant spraken, zeggen van wel.” „Zij was destructief bezig”, zegt de één – een hard citaat, dat in de kop terechtkwam.

Zulk gebruik van anonieme bronnen blijft lastig. Dat klokkenluiders anoniem willen blijven is natuurlijk begrijpelijk, maar ze berokkenen schade aan iemand die wél met naam en toenaam wordt genoemd. Bovendien, het ging hier niet om feiten die elders kunnen worden geverifieerd, maar om persoonlijke oordelen en meningen. Dan wil je er toch, als het even kan, een naam bij hebben.

De verslaggevers hadden dat ook wel geprobeerd, maar het lukte niet. Dat kan gebeuren, maar vertel de lezer dan zoveel mogelijk. Het waren bijvoorbeeld andere bronnen dan de NOS had, zeggen ze. Dat vergroot de geloofwaardigheid van de beweringen, en had er wat mij betreft best bij mogen staan.

De Volkskrant nam iets meer de tijd en plaatste vier dagen later een uitgebreid portret (1.666 woorden), onder de pregnante kop Turken rijden geen Volvo. Dat stuk geeft ook een gemengd beeld van Albayrak, maar met bronnen onder naam.

Zelf komt zij in dat stuk niet aan het woord, net zomin als in de twee NRC-stukken. Albayrak had eerder al eens, via haar woordvoerder, aan een Haagse redacteur laten weten niet meer te willen reageren. Het eerste NRC-stuk vermeldde die weigering niet. De Volkskrant deed dat wel. De krant probeerde het later, tevergeefs, nog een keer.

Nu was dat korte profiel haastwerk, onder druk van het nieuws. Dat moest wel, zegt adjunct Joost Oranje: „Albayrak stond volop in het nieuws en dan kan je zo’n kwestie niet negeren. Wij hadden eigen bronnen die de kritiek die de NOS had bevestigden. Het stuk bood ook context, door te vertellen dat de asielopvang een krimpmarkt is, en door te vertellen wie zij is.”

Toch kan de lezer het idee krijgen dat de krant zich met het uitgebreidere portret corrigeert. Oranje vindt van niet: „Het beeld dat we schetsen is niet radicaal anders in die stukken. Het tweede is wel gebalanceerder en uitgebreider.”

Dat klopt, maar voor een portret zijn dat nu juist belangrijke verschillen. Ik zou daarom zeggen: neem die anonieme kritiek mee in het lopende nieuws en plaats later een uitgebreid profiel.

Een ander portret in de krant had juist veel lof en weinig kritiek.

Het magazine DeLuxe bracht zaterdag een lang profiel (Qatars first lady, 2.146 woorden) van sjeika Mozah, echtgenote van de emir van Qatar, die in het steenrijke Golfstaatje een voortrekkersrol speelt in onderwijs en cultuur.

Er was gezocht, maar: „Het is moeilijk iemand te vinden die zich niet positief uitspreekt over sjeika Mozah. Waarbij moet worden aangetekend dat de mensen die haar kennen vaak direct of indirect voor haar werken. Architect Rem Koolhaas bijvoorbeeld bouwt in opdracht van de Qatar Foundation een monumentale bibliotheek.”

Dat laatste is goed om te weten. Het lovende stuk was een suggestie van de gastredacteur van dat nummer, Rem Koolhaas. Zo’n gastredacteur moet prikkelende ideeën leveren waar de krant van kan profiteren. En de flamboyante sjeika van Qatar is dus niet zomaar een interessante kennis, maar een belangrijke zakenpartner van Koolhaas.

Moet je zo’n stuk dan wel doen?

Ja, als het interessant genoeg is wel, zegt Arjen Ribbens, chef van het magazine. „We wijzen geregeld suggesties van een gastredacteur af, ook van Koolhaas, maar dit vonden we zelf een goed idee. Wie had hier nu van deze vrouw gehoord? En als het relevant is, maken we altijd duidelijk wat de banden zijn tussen de gastredacteur en een onderwerp.”

Goed, zo moet het ook, want de redactie blijft uiteindelijk verantwoordelijk voor het artikel. Niet de gastredacteur.