'Ik had het gevoel dat ik werd gezocht'

Schaatscoach Gerard Kemkers wil een streep zetten onder het verleden, nu zijn kopman Sven Kramer klaar lijkt voor een rentree op het ijs. „Het bleef maar negatief.”

Dit gesprek moest niet alleen over Sven Kramer gaan, verzocht Gerard Kemkers vooraf in een mailtje. ‘Een compleet en algemeen verhaal’ zou het worden. Op de laatste dag van het trainingskamp van de TVM-ploeg in Inzell bleek de coach toch bereid uitvoerig terug te blikken op Vancouver 2010, het blessurejaar van Kramer en zijn eigen beleving in periodes van tegenslag.

„De tien kilometer van Vancouver heeft veel te lang na geijld”, stelt hij in de eetzaal van het hotel in Ruhpolding over zijn foute aanwijzing bij de wissel die Kramer zijn tweede olympisch goud kostte. „Vooral op het persoonlijk vlak ging het maar door tegen mij. Dat daar drie of vier weken lang veel aandacht voor is geweest, prima. We hebben die wedstrijd verloren om een reden. Dat mag niet gebeuren bij een topploeg, bij een succesvolle coach. Daar mag ik kritiek op krijgen. Maar voor ons was al snel duidelijk dat bij TVM niet aan mijn positie werd getornd. Omdat er een staat van dienst was die sterker was dan een incident. Dat konden veel mensen in de media niet loslaten. Het bleef maar negatief. Dat is voor mij een zware periode geweest.”

Terwijl de coach onder vuur lag, bedreigde een mysterieuze bovenbeenblessure de carrière van zijn kopman Kramer. Pas halverwege het vorig seizoen volgden een paar lichtpuntjes, de goede prestaties van allrounders Ireen Wüst en Jan Blokhuijsen bij NK en EK. „Ik voelde een bepaalde kentering”, zegt Kemkers. „De ploeg reed gewoon goed, dat gingen steeds meer mensen zien. Maar vervolgens kreeg ik zelf in de media nog één heel zware dreun bij de WK sprint in Heerenveen.”

Het weekblad NU Sport schreef in een column dat Kemkers blij zou zijn geweest met de diskwalificatie van Stefan Groothuis van de concurrerende ploeg Control, die later ongedaan werd gemaakt. Voor buitenstaanders wellicht een futiliteit, voor de perfectionist Kemkers een aanslag op de kern van zijn sportmanschap. „Dit sloeg echt nergens op, het was extreem vervelend. Misschien wel het dieptepunt van mijn carrière als coach. Wat veel zegt voor iemand die zo’n olympische tien kilometer met Sven heeft meegemaakt.”

Een column erger dan gemist goud? „Het heeft me ontzettend aangegrepen. Er ging zoveel van mijn gevoel inzitten. Ik was net daarvoor uitgerekend bezig geweest om Wopke de Vegt [bondscoach] te vertellen hoe hij een protest het beste kon aanpakken. Ik stond juist aan de kant van Stefan! Dan sta ik met twee koppen koffie in mijn hand in een gang, met aan het eind daarvan een groep fotografen. Ik maak een gebaar, onhandig misschien, om een beetje belachelijk te maken dat ze op sensatie uit waren. Heeft een journalist dan het recht om dat zelf te interpreteren en op te schrijven wat ik blij was met de diskwalificatie van Groothuis, zonder mij daar zelf naar te vragen? Dat heeft me veel pijn gedaan.”

Kemkers, die sinds 2002 met zijn schaatsers vijf keer olympisch goud en negen wereldtitels allround won, kon niet langer over alle grappen en kritiek heen stappen. „Zakelijke kritiek was terecht. Wij brachten niet genoeg mensen naar de Spelen. De wissel was een fout van mij. En als wij niet goed presteren, is het niet goed. Ook intern, met de directie van TVM, was dat duidelijk. Ik heb er geen probleem mee als journalisten daar kritisch over schrijven. Maar nu kreeg ik echt het gevoel dat ik werd gezocht. Dat merkte je ook in mijn gedrag.”

„Ik heb mezelf een paar keer een spiegel moeten voorhouden, spijt gehad van dingen die ik deed. In interviews ging ik aanvallen horen die er misschien niet waren, dingen die ik in andere gemoedstoestanden zou pareren als een normale vraag. Nu werd het snel botsend. Pas de laatste maanden van het seizoen ben ik weer een beetje op mijn plek gekomen.”

Als schaatser had hij een vergelijkbare ervaring, toen een ‘zwabbervoet’ begin jaren negentig een einde maakte aan zijn carrière. „Beeldvorming is veel lastiger te weerleggen dan feiten. Ik heb als schaatser zelf twee keer met extreme beeldvorming te maken gehad. Eerst ging het allemaal heel mooi, was ik de populaire jongen. Vervolgens kreeg ik met een dreun te maken, waarvan ik niets begreep. Ik was precies dezelfde persoon maar werd op straat ineens heel anders benaderd.”

Verkeerde beeldvorming was ook deels de oorzaak van de kritiek op de TVM-ploeg, vindt Kemkers. „De twee jaar na de Spelen van Turijn waren immens mooi, dat wordt dan snel het referentiekader. Kijk naar Ireen Wüst. Het beeld is dat ze tussen haar goud van 2006 en 2010 moeilijke jaren heeft gekend, slecht heeft gepresteerd. Maar evengoed stond ze in die jaren bij alle toernooien op het podium.”

In de aanloop naar Vancouver, nog vóór de foute wissel, dreigde de aanhoudende kritiek een wig te drijven tussen schaatsploeg en sponsor TVM. Directeur Arjan Bos en Kemkers streden openlijk met elkaar in de media. Toch maakte de transportverzekeraar gisteren bij de ploegpresentatie in Hoogeveen bekend het sponsorcontract te verlengen tot en met de Spelen van Sotsji 2014. „TVM laat zich niet gek maken door beeldvorming”, zegt Kemkers. „Vooral in mindere tijden is een basis gecreëerd. Samenwerking wortelt juist op moeilijke momenten.”

De cruciale vraag is of dat ook geldt voor de samenwerking tussen Kemkers en Kramer. Toptijden op de drie (3.44) en vijf kilometer (6.23) in Inzell wijzen in de richting van een geslaagde rentree. Is er na de wissel nog honderd procent vertrouwen? „We zijn nu anderhalf jaar verder na het dieptepunt dat we in Vancouver hebben meegemaakt”, stelt Kemkers. „Dat we nu nog zo goed samenwerken, laat het meest duidelijk zien wat wij voor elkaar betekenen.”

Kramer dacht tijdens zijn blessure bij momenten aan stoppen, zijn coach niet. „Ik heb altijd in de ogen kunnen kijken van Sven en die vertelden me dat het goed zou komen. Zeker toen we helder in de gaten kregen wat het probleem was. Ik heb steeds gedacht dat het zou lukken, al zou het traject lang zijn. Ik twijfel er niet aan dat we nu de route hebben.”

Lessen uit het verleden? „Ik realiseer me vooral, zeker in het jaar dat het met Sven misging, dat hij in de categorie ‘uniek’ valt. Waar haal je als coach referenties voor iemand die vier jaar lang ongeslagen is? Ik vind zelf dat Sven daar te weinig eer voor krijgt. Mensen missen soms het begrip voor een jongeman die van zijn 20ste tot 24ste gedwongen werd op te toppen van zijn kunnen te leven. Van de vrijblijvendheid in Turijn naar de bijna-robot gestuurde Sven in Vancouver, ik zag het veranderen. Dat heeft vooral te maken met the complete package, alles wat erbij komt aan verplichtingen en druk. Ik kon dat merken in training. We gingen minder hard trainen, maar de trainingen kwamen harder aan.”

Bewust wordt nu gekozen Kramer, die ook mentaal een zwaar jaar kende, niet meer zo vaak in de media verschijnen. „Om rust in zijn leven te creëren, Sven controle te laten krijgen over zijn dingen. Ook zijn sponsorverplichtingen worden gecontroleerd. We hebben daar structuur in aangebracht, om het lichaam weer een kans te geven de weg omhoog te vinden.”

Over het sportieve gevecht van zijn kopman kan Kemkers boeiend vertellen. En als hij zich realiseert dat het verhaal niet alleen over Kramer moet gaan, switcht hij enthousiast naar de vroege vorm van de broers Wouter en Remco Olde Heuvel en Jan Blokhuijsen, de moeilijke combinatie 500-5.000 meter van Wüst, de weg om Simon Kuipers goed in vorm te krijgen vanaf januari of de mogelijkheden Jorien Voorhuis. „Ik kijk niet meer terug. Wat eraan zit te komen is veel te mooi.”