Celstraf voor Rat en Wolf

Spijt hebben de beulen van de Argentijnse dictatuur niet.

Nou ja, van één ding: dat ze getuigen hebben laten leven.

Ze hadden bijnamen als Tijger, Rat, Wolf. Hun ‘Grupo de Tareas 3.3.2.’ was gestationeerd in de ESMA, een militaire academie in Buenos Aires. Daar dienden ze elektrische schokken toe aan tegenstanders van de Argentijnse dictatuur (1976 en 1983) of lieten hen bijna stikken. Zo’n 5.000 Argentijnen verdwenen in de martelkamers van de ESMA. Bijna niemand kwam er levend uit.

De Argentijnse rechter heeft nu alsnog 16 oud-militairen en andere betrokkenen bij ‘GT 3.3.2.’ veroordeeld voor de ontvoering, marteling en dood van 89 mensen. Twaalf tot levenslang, de andere vier tot minimaal 18 jaar celstraf. Lange tijd waanden de oud-militairen zich onaantastbaar. Na het herstel van de democratie begin jaren tachtig werden alleen de leiders van de dictatuur berecht, onder wie dictator Jorge Videla en legerofficier Emilio Massera, opdrachtgever van de martelingen en moorden. De ondergeschikten van de ESMA kregen pardon omdat ze hun daden hadden begaan in opdracht van hun meerderen. ‘Eindpunt’ en ‘Uit gehoorzaamheid’, heetten de amnestiewetten die het Argentijnse parlement aannam. In 1990 werd ook kopstukken als Videla weer vrijgelaten.

Dat de daders nu toch zijn bestraft is het gevolg van het besluit in 2003 om de omstreden amnestiewetten ongeldig te verklaren. De belangrijkste verdachten van ‘3.3.2.’ belandden in voorarrest. Ook hun leiders gingen weer de cel in. En de weinige overlevenden van de martelpraktijken gingen in de rij staan om te getuigen.

De lof voor het schrappen van het pardon gaat naar de vorig jaar overleden oud-president Néstor Kirchner (2003 – 2007), die mensenrechten weer prioriteit gaf. Dat werd overgenomen door zijn vrouw Cristina, vorige week herkozen voor een tweede presidentstermijn. Critici betichten de Kirchners van opportunisme. Ze zouden het verdriet en de woede over de dictatuur omzetten in stemmen.

Vooral de berechting van oud-militair Alfredo Astiz (59), bijgenaamd ‘De blonde engel des doods’, kreeg veel aandacht. Hij wordt verantwoordelijk gehouden voor de verdwijning en de dood van de drie oprichtsters van de Dwaze Moeders, de groep bezorgde familieleden van verdwenen Argentijnen. De charmante Astiz infiltreerde de organisatie door zich voor te doen als de broer van een verdwenen meisje. Astiz is ook veroordeeld voor de dood van de kritische schrijver en journalist Rodolfo Walsh, een 17-jarig Zweeds-Argentijns meisje en twee Franse nonnen. Al deze zaken zorgden destijds voor internationale ophef. Frankrijk veroordeelde Astiz tot levenlang, in absentia.

In 2005 werden de lichamen van de drie Dwaze Moeders teruggevonden op een begraafplaats in Buenos Aires. Hun botten waren gebroken, volgens onderzoek omdat ze boven zee uit een vliegtuig waren geduwd. Hun lichamen spoelden aan en werden clandestien begraven. Ook een van de Franse nonnen werd geïdentificeerd. De andere slachtoffers van Astiz zijn nooit teruggevonden.

De oud-militairen tonen geen berouw. Hun grootste stommiteit was dat ze mensen hebben laten leven, zei Jorge ‘Tijger’ Acosta, het hoofd van de ESMA, tegen het tribunaal. Volgens Acosta was marteling geoorloofd „in tijden van oorlog”. Leden van het regime hebben altijd volgehouden dat het land anders in handen was gevallen van linkse guerrillagroepen.