Ach ja, weer een conflict rond Cruijff

Ruzies lopen als een rode draad door het leven van Johan Cruijff.

En op de beslissende momenten haakt de voetballegende af.

Johan Cruijff heeft zelden de gretigheid getoond een grote klus echt aan te pakken. Zo is hij verschillende keren serieus in beeld geweest om bondscoach van het Nederlands elftal te worden. De ultieme combinatie van trainer Cruijff en Oranje is nooit tot stand gekomen. En de kans dat hij in een verantwoordelijke rol Ajax naar zijn hand zal zetten, lijkt nu ook verkeken. Cruijff is na zijn spelersloopbaan altijd onnavolgbaar gebleken.

Conflicten lopen als een rode draad door het leven van Cruijff. Als speler kwam hij met zijn schoonvader Cor Coster als zaakwaarnemer talloze malen in botsing met de besturen van Ajax en de Nederlandse voetbalbond. Verschillende malen leidde dat tot een breuk. Zo vertrok Cruijff in 1983 na een geschil met toenmalig Ajax-voorzitter Ton Harmsen uit rancune naar aartsrivaal Feyenoord. Als international speelde hij in een shirt met twee strepen in plaats van de drie van KNVB-sponsor Adidas. En voor het WK voetbal in 1978 in Argentinië stelde Cruijff zich niet beschikbaar.

Ook na zijn spelersloopbaan is de roep om ‘de Verlosser’ bij zijn oude clubs Ajax en Barcelona en het Nederlands elftal altijd gebleven. Cruijff won met aanvallend voetbal Europa Cups als trainer van Ajax en Barcelona, maar bondscoach van Oranje is hij nooit geworden.

Kenmerkend was de wijze waarop de onderhandelingen tussen Cruijff en de KNVB in de aanloop naar het WK van 1994 afketsten. Cruijff bleef steeds nieuwe eisen stellen totdat de KNVB het genoeg vond.

Uit een reconstructie blijkt dat de geschiedenis zich herhaalt. Eind 1993 leek Cruijff aanvankelijk bereid het bondscoachschap op zich te nemen, maar wilde hij het alleen doen op zijn eigen voorwaarden. Het leek erop dat Cruijff de onderhandelingen bewust liet mislukken, maar toch de schuld in de schoenen van de KNVB wilde schuiven.

Toen het Nederlands elftal zich in november 1993 dankzij een overwinning op Polen plaatste voor het WK in de Verenigde Staten, vloog Jos Staatsen als voorzitter betaald voetbal van de KNVB naar Barcelona om Cruijff te polsen voor het bondscoachschap. Optimistisch gestemd keerde Staatsen, die in 2006 is overleden, terug van zijn missie. „Cruijffs eisen zijn alleszins redelijk”, zei hij.

Cruijff was op zijn wekelijkse persconferentie in Camp Nou als toenmalige trainer van Barcelona gereserveerder. „De KNVB en ik moeten nu ons huiswerk afmaken. Er is geen haast bij. Het WK is pas in juni”. Zowel Cruijff als de KNVB droeg het ‘huiswerk’ over aan advocaten. Zij begonnen een druk faxverkeer dat een dramatische ontknoping kreeg.

Staatsen meldde op 18 december 1993 „met pijn in het hart” dat de KNVB niet meer in zee wilde met Cruijff. Dick Advocaat, die zich met Oranje had gekwalificeerd, bleef bondscoach. „De persoon Johan Cruijff verschilt ongelooflijk van wat de BV Cruijff bij monde van de advocaat uitstraalt”, stelde Staatsen.

Een aantal complexe factoren had volgens Staatsen een snelle overeenkomst met Cruijff verhinderd. Zo zou Cruijff alleen tenues van Cruyff Sportswear willen dragen. Cruijff had een honorering geëist die twee keer zo hoog was als die van de spelers. En ook vroeg hij 10 procent van het bedrag dat de KNVB aan het WK over zou houden. Cruijff gaf in Barcelona een toelichting: „De liefde moet van twee kanten komen. Als we eerste zouden worden, wilde ik ook mee verdienen.”

Hartpatiënt Cruijff koos na zijn trainerschap vanaf 1996, mede om gezondheidsredenen, voor een rol op de achtergrond. Ook nu bleven Ajax en Barcelona aan hem trekken. Barcelona leek in 2003 veel op het Ajax van nu. Zowel sportief als financieel zat de club aan de grond. Voorzitter Joan Laporta haalde zijn vriend Cruijff als adviseur binnen. Drie jaar later won de club onder leiding van Frank Rijkaard, die door hem was aangeprezen, de Champions League. Cruijff genoot van het grote succes.

De nieuwe clubleiding van Barcelona heeft intussen gebroken met Cruijff, die daarop zijn aandacht verlegde naar Ajax. Het liefst had Cruijff zijn Amsterdamse jeugdliefde – zonder zelf verantwoordelijkheid te nemen – geherstructureerd. Maar in maart 2008 overspeelde hij zijn hand toen hij de jeugdopleiding volledig op de schop wilde doen.

Cruijff keerde in 2011 verrassend terug in de rol van commissaris. Het verleden leert dat nieuwe problemen zich snel zouden aandienen.