Met twee voeten buiten de wet

Belmondo en Delon gaven de Franse ‘flic’ in hun films een sympathiek imago.

Met de arrestatie van enkele superagenten is daar nu een flinke deuk in gekomen.

A picture taken on July 4, 2011 at the police headquarters in Lille, northern France shows police officer Jean-Christophe Lagarde. Lagarde has been remanded in custody by French police authority IGPN, on October 20, 2011, as part of a prostitution ring that brought women over the frontier from Belgium to have sex with wealthy clients in hotels in the border city, including the four-star Carlton. AFP PHOTO PHILIPPE HUGUEN AFP

Flic. Het scheldwoord dat een geuzennaam werd, dreigt opnieuw louter een scheldwoord te worden. Lang kon deze ongeschoren vrijbuiter, die dag en (vooral) nacht de georganiseerde misdaad bestrijdt en daarbij voortdurend de grenzen van de wet verkent, rekenen op sympathie. Mede dankzij films als Un flic met Alain Delon of Flic ou Voyou met Jean-Paul Belmondo. Maar nu is de smeris van zijn voetstuk gevallen.

De afgelopen weken heeft het imago van de gerechtelijke politie, zoals de recherche in Frankrijk heet, een lelijke deuk opgelopen door spectaculaire arrestaties in eigen kring. Enkele van de bekendste flics zijn zelfs achter de tralies beland. De voyou (deugniet) in de smeris lijkt de overhand te hebben gekregen.

Illegale afluisterpraktijken. Het verstrekken van drugs aan tipgevers. Het aannemen van luxereisjes en/of peperdure auto’s. Corruptie. Misbruik van overheidsgeld. Hulp bij souteneurschap en organisatie van orgieën. Inbraak. Het is bepaald geen fraai beeld dat de Fransen al weken krijgen voorgeschoteld van hun agenten.

Collega’s van de betrokkenen reageren geschokt en zeggen dat het om uitzonderingen gaat. Maar het feit dat het gaat om hooggeplaatste agenten die werden geprezen om hun vlekkeloze reputatie, doet sommigen vermoeden dat er meer aan de hand is. En bij één geval kun je nog beweren dat een agent er wordt ingeluisd door een ontevreden tipgever. Bij een veelvoud wordt dat al wat moeilijker.

Begin deze maand werd Michel Neyret van zijn bed gelicht. De nummer twee van de recherche in Lyon, die model stond voor de superflic in een politiefilm die over een paar weken verschijnt, bleek er iets te goede relaties met tipgevers uit het criminele milieu op na te houden. Neyret zit in de cel, beschuldigd van corruptie en handel in verboden middelen.

Enkele dagen later was het de beurt aan nog een grote naam: Bernard Squarcini. Deze baas van de binnenlandse inlichtingendienst DCRI en vertrouweling van de Franse president Sarkozy zou opdracht hebben gegeven journalisten van Le Monde af te luisteren. Ook liet hij de facturen van hun telefoonverkeer opvragen, om hun bronnen te achterhalen. Squarcini wordt beschuldigd van schending van het briefgeheim en het onrechtmatig verwerven van informatie. Hij blijkt niet de enige die graag naar de bronnen van Le Monde zoekt: deze week werd bekend dat de procureur in Marseille, Jacques Dallest, ook telefoonrekeningen van de krant liet opvragen.

De aandacht voor de inbeschuldigingstelling van Squarcini verdween al snel naar de achtergrond omdat de media de schijnwerpers alweer richtten op een andere geruchtmakende affaire: in Lille was een netwerk van luxeprostitutie ontmanteld, een bedrijfsleider en zijn vrouw werden samen met de pr-chef van het chique Carlton-hotel verdacht van souteneurschap. De zaak kreeg nog extra weerklank toen de naam van Dominique Strauss-Kahn opdook in de processen-verbaal.

En wéér kwam een agent in opspraak: Jean-Christophe Lagarde, de nummer drie van de gerechtelijke politie in het departement Nord en ooit een van de collega’s van Neyret in Lyon. Lagarde reisde met luxeprostituees naar DSK in Parijs en Washington. Volgens lekken uit het dossier zou de ambitieuze Lagarde dat hebben gedaan om in het gevlei te komen bij de man die toen nog grote kans maakte om de volgende president van Frankrijk te worden.

Lagarde wordt beschuldigd van souteneurschap en misbruik van overheidsmiddelen. Hij houdt vol dat hij geen enkel strafbaar feit heeft gepleegd, maar werd, in tegenstelling tot Squarcini, wel geschorst.

Ook in deze affaire kwam de binnenlandse inlichtingendienst DCRI in opspraak. De pr-chef van het Carlton, die werkte als tipgever voor de politie, zou meer dan goede contacten hebben onderhouden met de nummer twee van de DCRI, Frédéric Veaux. Hij zou op de hoogte zijn geweest van het netwerk. Ook andere namen van hooggeplaatsten bij de gerechtelijke politie zouden in het telefoonboekje van de pr-man staan, schrijven Franse media.

Het lijkt wat veel allemaal, in enkele weken tijd. Bij sommige politievakbonden gaan stemmen op om de regels aan te scherpen, bijvoorbeeld voor het betalen van tipgevers, of het infiltreren in misdaadmilieus. Maar daar bestaan al duidelijke regels over, opperen tegenstanders dan weer. Zij vrezen dat het werk van de rechercheur door te veel regelgeving onmogelijk wordt gemaakt. En ja, soms lijkt het werk van een echte agent verdacht veel op dat van de flic op het witte doek, zegt Olivier Marchal, een oud-medewerker van Neyret die nu politiefilms regisseert.

Voor Charles Diaz, politiehistoricus, is het redelijk eenvoudig, vertelde hij Le Monde: „Je werkt in een cirkel, dat is je wettelijke kader. Soms zet je eens een voet buiten die cirkel, als dat nodig blijkt. Maar nooit twee.” Aan de onderzoeksrechters dus om te bepalen met hoeveel voeten Neyret, Squarcini, Lagarde en anderen buiten de cirkel stonden.