Een vagina is iets om trots op te zijn

Documentairemaakster Sunny Bergman reisde de wereld rond op zoek naar positieve verhalen over seks. „In Oeganda zijn lange schaamlippen sweet.”

Rosan Hollak

Een Oegandese vrouw gaat op handen en knieën in de woonkamer zitten en steekt haar billen naar achteren. Een Indiaas echtpaar houdt elkaars handen vast en springt honderd keer op en neer. Wie naar Sunny side of sex, de nieuwe vierdelige documentaire van Sunny Bergman kijkt, zal vaak in de lach schieten. Want niet alleen wordt seks in andere delen van de wereld heel verschillend ervaren en uitgedragen, seks is vooral ook bijzonder grappig, zeker wanneer er onderling over wordt gesproken. „Dat is precies wat ik wilde overbrengen”, zegt Bergman (39) terwijl ze bij een biologische bakker in Amsterdam-Noord aan een kop thee nipt. „Na mijn vorige documentaire wilde ik dit keer de positieve kant van seks laten zien.”

In 2007 werd Bergman in één klap bekend door Beperkt houdbaar, een persoonlijke film waarin ze de westerse omgang met schoonheidsidealen onderzocht. De documentaire, waarin Bergman ondermeer het fenomeen ‘Playboyvagina’ onderzocht, deed veel stof opwaaien omdat de documentairemaakster in Los Angeles zelf bij een plastisch chirurg op de onderzoekstafel ging liggen. Het harde oordeel van de arts („U heeft een te dikke venusheuvel, te lange schaamlippen en uw billen kunnen ook wel een lift gebruiken” ) legde zij vast op film vast. „Die opmerkingen raakten mij wel”, zegt Bergman. „Maar ik had er een dubbel gevoel over, voor de film was het goed dat die chirurg zich zo ongegeneerd, zonder enige vorm van zelfreflectie, uitsprak.”

Naar aanleiding van de documentaire werd Bergman de afgelopen jaren geregeld gevraagd om in debat te treden over onderwerpen als schaamlipcorrecties en de invloed van plastische chirurgie en reclame op het zelfbeeld van de westerse vrouw. „In die discussies kreeg ik vaak als tegenargument te horen: vrouwen maken zich nu eenmaal mooi, mannen zijn jagers, die moeten hun zaad verspreiden. Met mijn nieuwe serie wil ik aantonen dat die biologisch-deterministische redenering niet opgaat. De verhouding tussen man en vrouw is cultuurgebonden. Hun gedrag is niet alleen te verklaren door naar de natuur te wijzen.”

Voor Sunny side of sex ging Bergman in vier landen – Oeganda, China, Cuba en India – op zoek naar denkbeelden die „wrikken aan onze eigen westerse ideeën over wat normaal is”. Ze zocht naar gemeenschappen waar vrouwen op een onbevangen manier met hun uiterlijk en hun seksualiteit omgaan. In de eerste aflevering laat Bergman zien hoe meisjes in Oeganda seksueel worden opgevoed door hun tantes. „Seks wordt heel belangrijk gevonden. Het is het cement van het huwelijk en wordt door de familie opgevat als een collectieve verantwoordelijkheid. Meisjes wordt op jonge leeftijd geleerd dat ze trots op hun vagina kunnen zijn.” Zelf krijgt Bergman ‘seksles’ van Ssenga Brenda, een sekstante die vrouwen vanaf jonge leeftijd inleidt in het plezier van seks. Haar researcher Judith de Haan wees haar op het fenomeen ‘labiaverlenging’, een wijdverbreid gebruik dat meisjes van jongs af bij elkaar toepassen door aan elkaars binnenste schaamlippen te trekken.

Omdat Bergman ook dit keer participerende journalistiek bedrijft, laat ze Brenda tussen haar benen kijken en vraagt ze de sekstante om te demonstreren wat ze bij andere vrouwen doet. Het levert een uiterst breekbare en intieme scène op die de westerse visie op het vrouwelijk geslacht in een geheel nieuw daglicht stelt. Want Brenda reageert oprecht verbaasd als Bergman haar uitlegt dat schaamlippen door westerse vrouwen als ‘ugly’ worden beschouwd. „Ik twijfelde of ik het moest doen”, zegt Bergman. „Ik wil niet bekend worden als iemand die altijd in haar vagina laat kijken. Maar Tamara Vuurmans, mijn creatief producent, haalde mij toch over. En terecht, want inhoudelijk is het een sterke scène geworden. De situatie maakt duidelijk dat we in het Westen voornamelijk bezig zijn met ‘het beeld’ dat we van seks hebben, terwijl het in Oeganda draait om het plezier dat je van seks hebt.”

Intimiteit tussen vrouwen kan dus ver gaan. Dat vrouwen aan elkaars schaamlippen trekken, wordt in Oeganda niet opgevat als een homoseksuele handeling. „Het is een vorm van lichamelijkheid die wij niet kennen”, zegt Bergman. „Vrouwen mogen zelfs opgewonden raken van de aanraking, dan wordt er gewoon een doekje gepakt om het vocht weg te vegen.” Die lichamelijkheid had, gedurende de opnames, ook een positieve werking op Bergman. Zo loopt ze arm in arm met een van haar gidsen en valt ze in de bus in slaap op de schoot van een andere vrouw. „Die lichamelijkheid kom ik ook tegen in veel Aziatische of Arabische landen”, zegt ze. „Hoe meer vrouwen op elkaar zijn aangewezen, hoe vertrouwder ze met elkaar worden. Het lichaam van de ander wordt gezien als een bron van plezier – je vlecht elkaars haar, scrubt elkaars rug – niet als een object waarmee je een concurrentiestrijd zou moeten aangaan.”

Diezelfde intimiteit is ook goed zichtbaar in de documentaire die Bergman in Cuba maakte. Daar interviewt ze een aantal stevige vrouwen in strakke kleding die vol trots over hun lichaam vertellen. Zo trekt een vrouw haar T-shirt omhoog: „Deze buik gaat waar ik ga”. En, ook hier, wordt onderling flink gelachen om seks. Zijn vrouwen in andere delen van de wereld zelfverzekerder over hun lichaam dan westerse vrouwen? „Dat denk ik wel. Op het strand in Cuba vroeg mijn gids, die best mollig is, of wij haar in haar bikini wilden filmen. Dat vond ze fantastisch. Ze zei: ‘I just love my body’. Ik denk niet dat ik in Nederland een vriendin heb die dat zo ongegeneerd over zichzelf durft te zeggen.”

Sunny side of sex. Afl. 1: Oeganda. Vanavond, Ned. 3, 21.00-21.55 uur. Zie ook www.theimportanceofbeingsexy.com.

    • Rosan Hollak