Een vagina is iets om trots op te zijn

In ‘The Sunny Side of Sex’ zoekt Bergman in Oeganda, China, Cuba en India naar andere denkbeelden over seks.

Seks wordt overal anders ervaren. En is vooral grappig.

Een Oegandese vrouw gaat op handen en knieën in de woonkamer zitten en steekt haar kont naar achteren. Een Indiaas echtpaar houdt elkaars handen vast en springt honderd keer op en neer. Wie naar The Sunny Side of Sex, de nieuwe vierdelige documentaire van Sunny Bergman kijkt, zal vaak in de lach schieten. Want niet alleen wordt seks in andere delen van de wereld heel verschillend ervaren en uitgedragen, seks is vooral ook bijzonder grappig, zeker wanneer er onderling over wordt gesproken. „Dat is precies wat ik wilde overbrengen”, zegt Sunny Bergman (39) terwijl ze in het café van een biologische markt in Amsterdam-Noord aan een kop thee nipt. „Na mijn vorige documentaire wilde ik dit keer de positieve kant van seks laten zien.”

In 2007 werd Bergman door Beperkt Houdbaar, een persoonlijke film waarin ze de westerse omgang met schoonheidsidealen onderzocht, in Nederland in een klap bekend. De documentaire, waarin Bergman ook het fenomeen ‘Playboyvagina’ onderzocht, deed vooral veel stof opwaaien omdat de documentairemaakster in Los Angeles zelf bij een plastisch chirurg op de onderzoekstafel ging liggen. Het harde oordeel van de arts („U heeft een te dikke venusheuvel, te lange schaamlippen en uw billen kunnen ook wel een lift gebruiken” ) legde zij vast op film vast. „Die opmerkingen raakten mij wel even”, zegt Bergman. „Maar het was ook een dubbel gevoel. Voor de film was het heel goed dat deze man zich zo ongegeneerd, zonder enige vorm van zelfreflectie, uitsprak. Daarmee zette hij zichzelf toch ook voor gek.”

Naar aanleiding van deze documentaire werd Bergman geregeld gevraagd om in debat te treden over het westerse schoonheidsideaal. „In die discussies werd vaak gezegd: je kunt die drang naar het behoud van schoonheid niet tegenhouden. Vrouwen maken zich nu eenmaal mooi, mannen zijn jagers, die moeten hun zaad verspreiden. Met mijn nieuwe serie wilde ik aantonen dat die biologisch-deterministische redenering niet opgaat. De verhoudingen tussen mannen en vrouwen zijn cultuurgebonden en hun gedrag kan niets slechts worden afgedaan als een natuurlijk gegeven.”

Voor The Sunny Side of Sex ging Bergman in vier landen – Oeganda, China, Cuba en India – op zoek naar denkbeelden die „wrikken aan onze eigen westerse ideeën over wat normaal is”. Ze zocht naar samenlevingsvormen waarin vrouwen op een onbevangen manier met hun eigen uiterlijk en hun seksualiteit omgaan. In de eerste aflevering, die vandaag bij de VPRO wordt uitgezonden, laat Bergman zien hoe meisjes in Oeganda seksueel worden opgevoed door hun tantes. „Seks wordt daar heel belangrijk gevonden. Het is het cement van het huwelijk en wordt daarom ook door de familie opgevat als een collectieve verantwoordelijkheid. Er wordt door de hele gemeenschap dan ook veel aandacht aan besteed.” Zo filmt Bergman jonge vrouwen die zeer onbevangen over hun lichaam praten en krijgt ze ‘seksles’ van Ssenga Brenda, een seks-tante die vrouwen vanaf jonge leeftijd inleidt in het plezier van seks. Door haar researcher Judith de Haan kreeg ze het onderwerp ‘labiaverlenging’ aangereikt. Het is een wijdverbreid gebruik dat meisjes van jongs af bij elkaar toepassen door aan elkaars binnenste schaamlippen te trekken.

Ook dit keer laat de documentairemaakster tussen haar benen kijken en vraagt ze Brenda om te demonstreren wat ze bij andere vrouwen doet. Het levert een uiterst breekbare en intieme scène op die de westerse visie op het vrouwelijk geslacht in een geheel nieuw daglicht stelt. Want Brenda reageert oprecht verbaasd als Bergman haar uitlegt dat schaamlippen door westerse vrouwen als ‘ugly’ worden beschouwd. „Ik twijfelde wel of ik dat nou weer moest doen”, zegt Bergman. „Ik wilde niet bekend worden als iemand die altijd in haar vagina laat kijken. Maar Tamara Vuurmans, mijn creatief producente, haalde mij toch over. En terecht, want inhoudelijk is het een hele sterke scène geworden. De situatie maakt namelijk duidelijk dat we in het Westen voornamelijk bezig zijn met ‘het beeld’ dat we van seks hebben, terwijl het in Oeganda vooral draait om met het plezier dat je van seks hebt.”

Intimiteit tussen vrouwen kan, in een land als Oeganda, dus ver gaan. Dat vrouwen, van jongs af aan, aan elkaar binnenste schaamlippen trekken, wordt echter niet opgevat als een homoseksuele handeling. „Het is een vorm van lichamelijkheid die wij hier niet kennen”, zegt Bergman. „Vrouwen mogen zelfs opgewonden raken van de aanraking, dan wordt er gewoon een doekje gepakt om het vocht weg te vegen.” Die lichamelijkheid had, gedurende de opnames, ook een positieve werking op Bergman. Zo loopt ze in Oeganda arm in arm met een van haar gidsen en valt ze in de bus in slaap op de schoot van een andere vrouw. „Die lichamelijkheid kwam ik ook tegen in Aziatische of Arabische landen”, zegt ze. „Zodra een mannen- en een vrouwenwereld meer gescheiden zijn en vrouwen dus meer vertrouwd met elkaars lichaam worden, zie je ook dat ze elkaars lichaam meer gaan zien als een bron van plezier dan als iets waarmee je moet concurreren.”

Diezelfde intimiteit is ook goed zichtbaar in de documentaire die Bergman in Cuba maakte. Daar interviewt ze een aantal dikke vrouwen die vol trots en overtuiging over hun lichaam praten. En, ook hier, wordt onderling flink gelachen om seks. Zijn vrouwen in andere delen van de wereld wellicht een stuk zelfverzekerder over hun lichaam dan in het liberale Westen? „Dat denk ik wel. Op het strand in Cuba vroeg mijn gids, die best mollig is, of ze in haar bikini mocht worden gefilmd. Dat hebben we gedaan, dat vond ze fantastisch. Ze zei: ‘I just love my body’. Ik denk niet dat ik in Nederland een vriendin heb die dat zo ongegeneerd over zichzelf zal zeggen.”

De eerste aflevering van ‘The Sunny Side of Sex’ wordt vanavond om 21.00 op Ned.3 uitgezonden.