Angela Merkel heeft gewonnen, maar moet nog veel uitleggen om rebellie in de Bondsdag te voorkomen

Bondskanselier Angela Merkel was, toen ze gisteravond naar Brussel ging voor een lange nacht onderhandelen, gesterkt door het beste mandaat waarover een politicus in zulke omstandigheden kan beschikken: dat van de volksvertegenwoordiging. De Bondsdag keurde gistermiddag in een plenaire zitting Merkels plannen voor de redding van Griekenland en de euro met overweldigende meerderheid goed.

Het was een gok. Strikt genomen had Merkel niet het voltallige parlement voor haar plannen hoeven te raadplegen. Een selecte groep economische deskundigen van de afgevaardigden had volstaan. Maar Merkel is zich de laatste maanden in toenemende mate bewust geworden van de voortrekkersrol van Duitsland in de schuldencrisis. En van de financiële risico’s die haar land als grootste eurostaat loopt. Ze doet niets meer zonder parlementaire afstemming, ook omdat het Constitutioneel Hof in Karlsruhe de Duitse regering daartoe verplicht heeft.

Dit parlementaire ‘meeregeren’ heeft als nadeel dat het vertragend werkt. Maar dat laat Merkel koud. Aan tijd winnen heeft ze geen hekel. Het gaat haar om machtshandhaving en het doordrukken van plannen die het Duitse belang weerspiegelen. Ze wil de Bondsdag zo massaal mogelijk achter zich krijgen, zodat ze in Brussel kan laten zien dat haar eisen de wil van het Duitse volk vertegenwoordigen.

Gisteren stemden 503 van de 596 Bondsdagafgevaardigden voor haar crisisaanpak. Ook haar eigen troepen van christen-democraten en liberalen had ze in meerderheid achter zich, ondanks stevige protesten. Een beter begin van de Brusselse top was voor haar niet denkbaar geweest.

Merkel speelde in de Bondsdag open kaart. Ze gaf toe dat er nog veel onduidelijk is en dat de financiële risico’s met de maximale werking van het euronoodfonds groot zijn. Maar ze zei ook dat deze „te verdedigen” zijn en dat de politiek om die reden moet handelen. „De wereld kijkt naar Duitsland en Europa. De wereld wil zien of wij in staat en bereid zijn onze verantwoordelijkheid te nemen in het uur van de zwaarste crisis in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.”

Of de maatregelen van vannacht voor de komende maanden afdoende zijn, moet nog blijken. Maar het resultaat laat duidelijk zien dat Merkel erin is geslaagd op het voor haar belangrijkste punt haar zin door te drijven. De banken, de privésector dus, moeten mede bloeden voor Europa. De financiële instituten zien af van de helft van hun vorderingen op Griekenland, op deze schaal een novum in de Europese Unie. Maanden geleden al was Merkels minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, een van de eersten die dit eisten. In de Bondsdag werd het ook steeds geroepen: wanneer betaalt de privésector ook een deel van de rekening? Nu lijkt het erop dat dit gaat gebeuren.

Gesteund door de Bondsdag heeft Merkel leiderschap getoond. Dat werd haar de laatste tijd steeds vaker verweten: dat ze te aarzelend optrad en geen greep op de crisis had. Terwijl uitgerekend de Bondsrepubliek als grootste land en sterkste economie van Europa het voortouw zou moeten nemen. Nu worden concrete maatregelen getroffen die deels een Duitse signatuur dragen en die meer zijn dan de holle aankondigingen van de afgelopen maanden. Het heeft er alle schijn van dat Merkel de Europese Unie eindelijk op sleeptouw heeft genomen. Van harte gaat het nog niet, maar voor het eerst wordt daadkracht getoond. Daarvoor waren in ieder geval vandaag de financiële markten dankbaar.

Risico’s voor Merkel zijn er genoeg. Het feit dat de Bondsdag haar in meerderheid steunt, neemt de twijfels bij de parlementariërs niet weg. Fractieleider Gregor Gysi van Die Linke (uiterst links) had een punt met zijn uitlating dat Merkels kabinet in de schuldencrisis vooral veel verwarring heeft gezaaid. „Die chaos is voor iedereen te veel geweest: voor de burgers, de media en ook voor de politiek.” De onzekerheid, het gevoel onvoldoende te zijn geïnformeerd over hoogst gecompliceerde en uiterst riskante financiële maatregelen is de afgevaardigden een doorn in het oog. Merkel heeft wat dat betreft veel uit te leggen, anders krijgt ze alsnog met een rebellerend parlement te maken.

Deze dubbelslag, Berlijn en Brussel, heeft ze in elk geval gewonnen. Maar haar burgers heeft ze nog niet massaal achter zich. Bij de Duitsers overheerst het besef dat hun land zo langzamerhand borg staat voor half Europa. Dat is geen goed gevoel. De afrekening daarvoor komt later.

Joost van der Vaart

    • Joost van der Vaart