Vertelkunst met kogels en ketchup

De stem van Michele klinkt opgewonden, haar gezicht is rood aangelopen. Een paar honderd meter verderop is het Windsor Hotel beroofd, vertelt Michele, als zij mijn dochter ’s middags thuisbrengt met de schoolbus. Michele is begeleidster op de bus.

„Het waren twee bewapende mannen op een motor”, zegt Michele. „Daarna was er een schietpartij hier in de straat met de politie. Gelukkig gebeurde dat allemaal net voordat wij met de bus aankwamen.”

Zo dichtbij een schietpartij – het is even schrikken. Het Windsor is een peperduur hotel in onze wijk in Rio de Janeiro. Regelmatig staan grote zwarte auto’s en brede mannen met zonnebrillen voor de ingang.

Een buurvrouw bevestigt de schietpartij. Volgens haar waren er vier mannen op twee motoren. Eerst hadden ze een vrouw beroofd die de bank uit kwam lopen aan het einde van de straat, toen hadden de boeven het restaurant op de hoek overvallen. Gewoon midden op de dag, in een drukke straat. Een politiepatrouille zette de achtervolging in, maar de bandieten ontsnapten.

Het verhaal wordt steeds spannender. Ik ga langs bij onze portier, Marcelo, om te vragen wat er nu werkelijk is gebeurd. Hij weet het precies. Zes mannen op drie motoren hebben een man overvallen die de bank was uitgelopen met 10.000 real (4.000 euro). Van tevoren waren ze getipt door iemand van de bank. De politie schoot in de lucht als waarschuwing, maar de bende verdween via een zijstraatje.

Geweld speelt een belangrijke rol in de belevingswereld van de Brazilianen. Net als voetbal is het een terugkerend onderwerp van gesprek op straat, in de bar en bij de krantenkiosk. En hoe grotesk het geweld ook is, er kan altijd een schepje bovenop. De kunst van een mooi verhaal vertellen wordt hier gewaardeerd. Een paar zijpaden inslaan en via een omweg weer bij de hoofdlijn aankomen, is ook een standaard vertelvorm.

Overdrijven mag, ondanks dat de kale feiten van de misdrijven in het dagelijks nieuws vaak schokkend genoeg zijn. Een jongen van tien bijvoorbeeld, die een wapen naar school meeneemt, zijn lerares verwondt en zichzelf daarna doodschiet. Of zwaarbewapende boeven die een straat blokkeren en automobilisten in de file beroven.

Soms zijn het buitenissige zaken. Zoals het verhaal over een vrouw die de minnares van haar man wilde laten vermoorden. Eenmaal aangekomen zag de huurmoordenaar dat de minnares een oude bekende was. Samen besloten ze de moord te fingeren om alsnog de beloofde premie van 1.000 real op te strijken. Een foto van de minnares met ketchup moest de opdrachtgeefster om de tuin leiden. Maar zij kwam er achter en deed aangifte bij de politie.

De dag na de schietpartij in mijn buurt lees ik op de site van de regionale krant O Globo een klein berichtje over het voorval: een vrouw was net buiten een andere bank in de wijk overvallen door twee boeven op een motor. De mannen wisten 4.000 real buit te maken.

Philip de Wit