Pottenkijkers te huur voor uw bedrijf

Gastcommissarissen kunnen het toezicht op bedrijven verbeteren, denkt het IFO. Daarom, vanaf heden: bekende buitenstaanders voor een paar duizend euro.

Het gilde der commissarissen ligt onder vuur. Dat lees je in alle studies naar affaires rondom bedrijven als Ahold, Worldonline en ABN Amro. Ook in de aanloop naar de kredietcrisis hebben de duurbetaalde toezichthouders op raden van bestuur zitten slapen, luidt een veelgehoord verwijt, met name in de financiële sector. Alle goede voornemens over onafhankelijkheid en deskundigheid uit de Code-Tabaksblat van 2004 ten spijt.

De Nederlandsche Bank, de oppertoezichthouder op die sector, is dit jaar een grondig onderzoek gestart naar het functioneren van individuele commissarissen en hun onderlinge dynamiek. Minister Jan Kees de Jager van Financiën kondigde maandag een verplichte geschiktheidtoets aan voor alle nieuw of her te benoenen commissarissen bij banken en verzekeraars.

In dat klimaat van algehele twijfel over deskundigheid en kritisch vermogen komt het Instituut voor Financieel Onderzoek (IFO) met een opmerkelijk initiatief: huur een gastcommissaris in. Voor een paar duizend euro kan een raad van commissarissen of raad van toezicht van een bedrijf of semipublieke instelling min of meer bekende mensen inhuren als oud-minister Winnie Sorgdrager, voormalig Hema-directeur Jaap Lagerweij, ex-staatssecretaris Henk van Hoof en ook journalist Jeroen Smit. Die komen dan een dagje met de raad mee vergaderen om met „een eigentijdse frisse en kritische blik naar zaken te kijken”, meldt de gisteren gelanceerde website gastcommissaris.nl.

Het gezelschap van voorlopig twintig in te huren commissarissen oogt een beetje als een veredelde lijst van gastsprekers – en hun tarieven ook – die nu ook al geregeld worden ingehuurd om een een jubileum luister bij te zetten of managers te motiveren.

Maar volgens initiatiefnemer Jaap ten Wolde van het IFO is het de bedoeling dat ze „voorbij het niveau van een inspirerende lezing uitstijgen”. „Ik heb heel bewust juist geen mensen geselecteerd uit het kringetje van bekende commissariatentijgers. Het gaat mij echt om kritische buitenstaanders.” Wel hebben de kandidaten zelf behoorlijke bestuurlijke ervaring in bepaalde sectoren waar volgens Ten Wolde nogal veel misgaat, zoals het hoger beroepsonderwijs en bij woningcorporaties.

Ten Wolde, zelf ooit forensisch accountant en ‘integriteitsadviseur’ bij KPMG, is op het idee gekomen toen hij dit voorjaar een „incident met vreemde transacties” bij een woningcorporatie onderzocht. „Alleen al bij het lezen van een paar jaargangen notulen van commissarissenvergaderingen ontdekte ik dat op het gebied van toezicht veel misgaat. Je ziet welke vragen wel of juist niet werden gesteld, en hoe men onderling met elkaar omgaat.”

De onderzoeker, die zelf voor 3.000 euro is in te huren, denkt dat gastcommissarissen dat soort makken en hiaten kunnen aanwijzen, waardoor een raad beter gaat functioneren. „Goed toezicht kan veel ellende voorkomen. Denk aan het COA, InHolland en de mislukte investering van Woonbron in de SS Rotterdam.”

Ten Wolde gelooft dat, op basis van aftastende gesprekken met commissarissen, bedrijven ook behoefte hebben aan dit soort betaalde pottenkijkers. Hij verwacht dat de gastcommissaris de komende weken op de agenda van veel commissarissenvergaderingen zal staan en dat het initiatief vanaf december zal beginnen te lopen.

Een goede raad van commissarissen realiseert zich volgens Ten Wolde dat een goede, kritische evaluatie van buitenaf nodig is om het eigen functioneren te verbeteren. „Tot nu toe doen veel raden dat zelf en vluchtig, zodat ze tegenover hun aandeelhouders het vakje ‘evaluatie’ kunnen afvinken.”

Natuurlijk zullen er ook bedrijven zijn die niets zien in het initiatief. Ten Wolde: „Dat zijn de mensen die bang zijn dat hun eigen disfunctioneren wordt blootgelegd en dat hun baantje op het spel komt te staan.”