Vreemdgaan zonder pijn

De site Second Love verkoopt ons vreemdgaan als onschuldig en spannend.

Maar willen wij niet toch liever een dilemma in plaats van makkelijke oplossingen?

Modefotografie/Atelierfotografie/Paartjes. Verliefd stel zit heel dicht bij elkaar in een romantisch sierlijk zitje met een glas rode wijn. Zij draagt een paarse jurk en heeft gekruld blond haar, hij draagt een kostuum. Opzij van hun tafeltje, staat een brunette in een groene japon en hoge hakken danspassen te maken en te flirten, de man kijkt nieuwsgierig naar haar.[1963].; Couple drinking wine and looking at a woman, posing in a studio. [1963].

Er is mij al meer dan eens gevraagd of ik iets met Second Love te maken heb. „Jij heet toch Drost? En jij hebt toch iets met liefde?” Dat ik iets met liefde heb, klopt wel. Maar dat ik iets met Second Love te maken heb, klopt niet, dat is een andere Drost, Erik Drost. En nee, hij en ik zijn geen familie van elkaar.

Voor wie niet weet wat Second Love is: dat is een site waarvan je lid kunt worden als je een relatie hebt en vreemd wilt gaan. Mannen betalen 70 euro per maand, voor vrouwen is het gratis. De naam is dus nogal misleidend, Second Love klinkt als een site voor mensen die een relatie achter de rug hebben en ernaar verlangen zich opnieuw in liefde met iemand te verbinden. Terwijl het in werkelijkheid een site is voor mensen die én graag bij hun geliefde willen blijven, én vreemd willen gaan.

Wat mij bevreemdt, is de halfslachtige houding die Erik Drost ten opzichte van zijn eigen internetidee aanneemt. In interviews hoor je hem zeggen dat er blijkbaar behoefte aan is, dat mensen zelf moeten weten wat zij doen, en dat hij met zijn site slechts een faciliterende rol speelt.

Een journalist van deze krant vroeg mij eens naar mijn mening hierover en ik zei toen onder meer dat ik niet de vergelijking zou maken met de wapenhandelaar die zegt de wapens slechts te leveren. Dat zal ik ook nu niet doen. Maar de woorden ‘slechts’ en ‘faciliterende rol’ zijn veelbetekenend. Het lijken pogingen de eigen verantwoordelijkheid te beperken of zelfs te ontkennen.

Iemand die zijn eigen verantwoordelijkheid ontkent, is echter verantwoordelijk voor het ontkennen van zijn eigen verantwoordelijkheid (enkele uitzonderlijke uitzonderingen daargelaten). Het siert iemand niet als hij achter de dingen die hij doet dergelijke pirouettes staat te maken, andere mensen zien hem toch wel staan. Alleen in sommige tekenfilms maakt dat je onzichtbaar.

Blijkbaar zit het hem toch niet helemaal lekker. Wat dan wel weer positief is: door het niet willen weten, geeft iemand aan het wel degelijk te weten. Je zou kunnen zeggen dat het niet willen weten op een geweten duidt. Een wellicht door de persoon zelf ongewenst geweten, maar toch.

Er wordt wel gezegd dat een vreemdgaansite als Second Love (misschien is Secret Sex een betere naam?) typerend is voor onze tijd, omdat wij leven in een individualistische, egocentrische consumptiemaatschappij. Wij zijn eraan gewend dat onze behoeften er zijn om bevredigd te worden en velen van ons menen daar ook recht op te hebben. We hebben een liefdesrelatie en dat is allemaal leuk en aardig, maar er spoken ook andere dames en heren door ons hoofd met wie wij wel eens het bed zouden willen delen.

Lastig alleen dat wij nu net een geliefde hebben die daar heel erg verdrietig van zou worden en ons misschien wel de deur uit zou doen. Een dilemma, dus.

Of toch niet? Want daar verrijzen reclameborden en advertenties die een uitweg beloven, een oplossing van het probleem. Met zijn site probeert Erik Drost een soort gesloten egosysteem te bouwen dat in dienst staat van de bevrediging van behoeften die wij in ons echte leven – dat wij met anderen te leven hebben – zelden zonder leugens en ellende kunnen najagen.

Nu is het zo dat elk systeem een buiten creëert. Daarom is het bij elk systeem belangrijk je af te vragen wie of wat het buitensluit. Second Love verkoopt ons vreemdgaan als iets onschuldigs, als leuk en spannend zonder een centje pijn. Dat wil zeggen, zonder een centje pijn voor de bedrogenen, want die hoeven dankzij Second Love, dankzij Erik Drost dus, van niets te weten. In dit virtuele vreemdgaanparadijs bestaan deze in de weg lopende kwetsbare geliefden zelfs helemaal niet. Zij zijn de buitengeslotenen.

Het vreemdgaan zelf, de seks, de heimelijke ontmoetingen in hotels en op de achterbanken van auto’s (zoals een vrouw in het VPRO-programma Café de Liefde vertelde), vindt echter in de werkelijke wereld plaats, waar ook de buitengeslotenen zijn.

Wat het bestaan van zoiets als Second Love ook laat zien, is dat wij door de vele mogelijkheden en beloften en aanbiedingen steeds minder goed met onoplosbaarheden lijken te kunnen of willen omgaan. Wij zijn zo gewend aan de maakbaarheid van ons leven en geluk dat wij het steeds moeilijker kunnen accepteren dat er dingen zijn die wij niet kunnen krijgen, dat wij soms een keuze moeten maken voor het een en het ander moeten laten.

Voor elk probleem bestaat een oplossing, dat is wat wij willen horen. Willen wij seks met anderen, maar willen wij ook onze geliefde niet kwijt? Waarom kiezen als je allebei kunt krijgen?

Het is verhelderend hier een onderscheid te maken tussen probleem en dilemma. Een probleem is iets waar je tegenaan loopt en waarvoor een oplossing kan worden bedacht. Heb ik honger? Dan ga ik eten. Heb ik een lekke band? Dan plak ik hem. Kan ik dat niet zelf? Dan laat ik hem plakken.

Met een dilemma ligt dit anders. Bij een dilemma is er sprake van een tweestrijd. Je moet kiezen, maar je weet dat wat je ook kiest, er altijd iets kostbaars verloren gaat. Een dilemma kan niet pijnloos worden opgelost. Als ik van mijn geliefde houd en haar geen pijn wil doen, maar tegelijkertijd met andere vrouwen het bed wil delen, dan is dat geen probleem, maar een dilemma. Want wat ik ook kies, er blijft iets onbevredigd, er blijft iets knagen, oftewel ik lever altijd iets in, ik verlies wat ik niet koos.

Kies je voor trouw blijven aan je geliefde, dan loop je die andere vrouwen mis, dan zul je nooit weten hoe het is hun naakte lichamen aan te raken. Kies je ervoor om wel vreemd te gaan, dan loop je het risico je geliefde kwijt te raken. Ook als je erin slaagt het bedrog geheim te houden, dan zal het nooit meer hetzelfde zijn als vóór je een leugen aan je liefde toevoegde.

Kortom, bij een dilemma blijf je altijd met een rest zitten, een vaak pijnlijke, onbevredigende rest. Dat is het vervelende aan dilemma’s, die kennen geen restloze oplossingen. Dat is ook precies wat wij op ze tegen hebben. En dat brengt een slimme zakenman er weer toe ons te verkopen dat ons dilemma geen dilemma is, maar een oplosbaar probleem.

Dat ons dan wel een paar centen gaat kosten (althans, de heren), maar geen pijn. Met zijn egosite suggereert Erik Drost een zuivere oplossing, liegt hij een achterdeur uit ons dilemma. Second Love fotoshopt de vuiltjes aan de lucht weg en biedt ons klinisch vreemdgaan met schone handen. Je zou dit, ironisch, een vorm van consumentenbedrog kunnen noemen.

In de bovengenoemde aflevering van Café de Liefde (uitgezonden op 12 september) vertelde een getrouwde vrouw over haar ervaringen met Second Love. Ja, ook zij vond dat zij recht had op wat haar man haar niet gaf, dus ging ze het bij een ander halen. Maar op een gegeven moment hoor je haar zeggen, terloops bijna, dat ze weet dat haar verhaal geen mooi verhaal is.

Ondanks de op zuivere consumenten gerichte advertenties, ondanks de onschuldige, amorele bol.com-sfeer van de site, lijkt uit die woorden een besef te spreken van het dilemma, van de morele rest, van die door geen hippe webdesigner weg te werken pijn, die de vrouw niet alleen haar man, maar ook zichzelf berokkent.

Mens zijn, iemand zijn, betekent jezelf een verhaal vertellen over wie je bent en wie je wilt zijn. Misschien dat in het verhaal dat wij onszelf over onszelf vertellen dan toch minder plaats is voor stiekeme egosprookjes dan wij zelf denken, en dan ons wordt wijsgemaakt door slimme zakenlieden. Misschien willen wij diep van binnen wel helemaal niet alles en op alles recht hebben.

Misschien willen wij in plaats van makkelijke oplossingen toch liever een dilemma in ons leven. Omdat een dilemma, al is het dan op een pijnlijke en onbevredigende manier, ons eraan herinnert dat wij niet alleen op de wereld zijn en dat er ook nog andere mensen zijn om van te houden.

Jan Drost is schrijver en filosoof