Schoonmaakparlement 'geeft nooit toe'

Vakbond FNV Bondgenoten liet schoonmakers gisteren een president kiezen, die mag mee onderhandelen over de cao. „Wij zijn brullende leeuwen.” En: „Ik zal nooit Agnes Jongerius zijn.”

De vakbond een ingedut clubje bijna-bejaarden? Niet in de Amsterdamse Burcht gisteren.

Daar kwam het ‘parlement van schoonmakers’ bijeen. Gejoel, applaus, keihard scanderen van het woord ‘actie’. De bezoeker kan onmogelijk stoïcijns blijven onder het gevoel van opwinding en enthousiasme dat in de zaal hangt.

In het oude vakbondsmuseum de Burcht hadden 75 schoonmakers annex parlementariërs één opdracht: een kabinet kiezen uit hun midden. En een president. Die mag mee onderhandelen over de collectieve arbeidsovereenkomst (cao) van schoonmaakbedrijven. Samen met twee professionele FNV-bestuurders.

Het schoonmaakparlement is een bedenksel van de Vakbond van Schoonmakers, onderdeel van FNV Bondgenoten. Zo’n 3.000 schoonmakers uit het hele land kozen uit hun midden 75 parlementariërs. Doel van het parlement is een vakbond creëren die dichtbij werknemers staat. En: „De vakbond moet weer de leerschool van de democratie worden”, zegt Ron Meyer (30), campagneleider en cao-onderhandelaar.

Voor de te verkiezen president staat alvast een antieke stoel klaar, met groenfluwelen zitting.

Een voor een beklimmen achttien kandidaten de katheder in de kleine zaal. Kapi uit Eindhoven: „Wij zijn geen piepende muizen meer, maar brullende leeuwen.” Jos (een vrouw) uit Rotterdam. Reyhan, met hoofddoek, uit Utrecht. De een houdt verlegen zijn papiertje vast. Hoofd naar beneden, de stem te zacht om opruiend te zijn. De ander houdt het kort. „Samen staan we sterker. Kies mij.” Het parlement en de kandidaten zijn een toonbeeld van diversiteit: evenveel mannen als vrouwen, evenveel allochtonen als autochtonen. Van veel kandidaten is Nederlands niet de eerste taal. Het woord ‘solidariteit’ is moeilijk om uit te spreken. Spreken voor publiek is duidelijk geen dagelijkse bezigheid. Iedereen krijgt bemoedigend applaus.

Tot Abdelkader Kourtit (47) achter de katheder gaat staan. Hij blijkt een bevlogen spreker. „Ik stel mij verkiesbaar omdat ik weet dat ik nooit Agnes Jongerius zal zijn.” Grote instemming: 74 schoonmakers applaudisseren en fluiten zo luid als ze kunnen. „Nooit zal ik naar de mond van werkgevers praten zonder dat met jullie te overleggen. Een stem op mij is een stem op jullie.” Enorm applaus.

Daarna volgt nog een ster in de dop: Khadija Tahiri (42). Ze werkt in het BovenIJ ziekenhuis in Amsterdam-Noord. „Ik ben niet maar een schoonmaker. Zonder mij zijn artsen of verplegers nergens.” Meer kandidaten spreken. Reshma uit Den Haag in een prachtig Indiaas gewaad. Christiaan uit Groningen, met een grote bierbuik. „Jullie hebben een zwaargewicht nodig”, grapt hij.

De kandidaat-kabinetsleden hebben vergelijkbare wensen: meer loon, hogere reiskostenvergoeding en een lagere werkdruk. De schoonmakers vinden dat ze steeds meer werk moeten doen voor hetzelfde geld. De laagste loonschaal in de cao staat gelijk aan 130 procent van het minimumloon. Ook aanwezig de stakende schoonmakers uit Den Haag. Zij protesteren tegen de voorgenomen bezuinigingen op de ministeries van Sociale Zaken en Buitenlandse Zaken. Kandidaat Kapi bood minister Henk Kamp tijdens de actie een pakje boter aan, en zei: „Zorg dat u geen boter op uw hoofd krijgt.”

Meyer leidt de bijeenkomst samen met Mari Martens (52). Martens is een strenge schoolmeester. Regelmatig zet hij zijn wijsvinger ostentatief voor zijn mond. „Ssssst.” Na de speech van de derde kandidaat zegt hij: „Er komt zo een emmer water binnen. Als er nog één telefoon afgaat, gaat die erin.”

De schoonmaakbond is geen prestigieuze afdeling van de FNV, vertelt Meyer in de lunchpauze. Voor aanzien kan je beter vakbondsbestuurder zijn van de werknemers bij Philips. Maar juist hier wordt de toekomstige vakbond uitgevonden, vindt Meyer, die het ook niet opheeft met Jongerius. Zij leidt de vakcentrale FNV, waaronder Bondgenoten valt, en is dus zijn hoogste baas. Half september zegde Bondgenoten het vertrouwen in Jongerius op. Bondgenoten was tegen het Pensioenakkoord dat Jongerius ondertekende.

„De vakbond is te veel een sociale ANWB geworden. Zo van: word lid, we regelen alles voor je. Wij willen leden die het heft in handen nemen en zichzelf niet zielig vinden.” Vandaar de eis dat parlementsleden Nederlands spreken. „Anders kan je niet voor jezelf opkomen op je werk.”

Het lukte Martens en Meyer de vakbond van schoonmakers te laten groeien. Dat is bijzonder, want bonden verliezen tegenwoordig vooral leden. De schoonmakersbond heeft nu 15.000 leden. In totaal werken er in Nederland zo’n 140.000 schoonmakers. „Dit is een jonge club, geen vergrijsde bende. De gemiddelde leeftijd van het schoonmaakteam bij de bond is 28,” zegt Meyer.

Aan het einde van de dag is de president gekozen. Het is Khadija Tahiri. Ze is pas twee jaar lid van de FNV. „Ik ben benieuwd wat me te wachten staat bij de cao-onderhandelingen.” Haar wensen zijn meer loon en een betere reiskostenvergoeding. Hoe ze dat voor elkaar gaat krijgen? „Nooit toegeven.” Ook bevlogen spreker Kourtit krijgt veel stemmen en verovert een plek in het kabinet.

De 75 schoonmakers verlaten de Burcht om naar het feest te gaan dat de bond die avond geeft. Ze lopen langs een spandoek met Jongerius erop. Ze hangt op haar kop. Erop is een handgeschreven briefje geplakt, met in hoofdletters: ‘Op deze plek heersen vandaag de leden. Voor sommigen is dat de wereld op zijn kop’.

    • Marike Stellinga