Britse premier zit door Europa in een lastig parket

De Britse premier David Cameron is niet in staat het anti-Europese sentiment in zijn partij de kop in te drukken, ook al komt er geen referendum over het lidmaatschap van de EU.

De Britse premier David Cameron kreeg gisteravond in het Lagerhuis weliswaar zijn zin, maar hij kwam niet onbeschadigd uit het ruim vijf uur durende debat over Europa.

Uiteindelijk stemden 111 parlementariërs, onder wie 81 partijleden van Cameron, voor een voorstel om de Britse bevolking zich in een referendum te laten uitspreken over het lidmaatschap van de Europese Unie. Zoals verwacht haalde het referendum het niet, 483 Lagerhuisleden waren tegen.

Bij de Tories zorgt de EU nog steeds voor verdeeldheid, maar niet eerder werd een Conservatieve premier geconfronteerd met zo’n grote rebellie over Europa. In 1972 stemden 18 Tories tegen lidmaatschap van de Europese Economische Gemeenschap, in 1993 verzetten 41 Tories zich tegen het besluit van John Major om het Verdrag van Maastricht te accepteren.

Volgens David Nutall, een van de hardnekkige Conservatieve eurosceptici, hebben 40 miljoen stemgerechtigde Britten zich nooit mogen uitspreken over EU-lidmaatschap. Hij wees er gisteravond in het debat op dat de Europese „tentakels [...] binnendringen in steeds meer terreinen van het Britse leven”. Maar volgens Cameron zou een referendum over Europa nu heel onverstandig zijn. Hij zei dat ook hij niets liever wil dan bevoegdheden uit Brussel terughalen naar Londen en voorspelde dat „de tijd voor een hervorming” er aankomt. Maar, voegde hij eraan toe, „als het huis van de buren in brand staat, moet je ze eerst helpen om het vuur te doven. Al was het maar om te voorkomen dat de vlammen jouw huis bereiken.”

De premier slaagde er echter niet in om de rebellerende backbenchers in toom te houden. Dreigementen dat ze partijfuncties zouden verliezen, en dat hun politieke toekomst er slecht uit zou zien, hielpen nauwelijks. Dat zoveel Tories ondanks de zware druk toch voor een referendum stemden, wordt door politieke commentatoren dan ook uitgelegd als een grote nederlaag voor Cameron. Critici in zijn eigen partij spraken zelfs van „catastrofaal mismanagement”.

Cameron zit in een spagaat. Hij moet de Lib-Dems, zijn pro-Europese coalitiepartners, te vriend houden, maar mag zijn eigen eurosceptici parlementariërs niet van zich vervreemden. Al was het maar omdat een groot deel van de Conservatieve achterban het met die sceptici eens is. Volgens een opiniepeiling zou nu 49 procent van de kiezers in een referendum tegen EU-lidmaatschap stemmen, terwijl 40 procent zegt lid te willen blijven; 70 procent is voor zo’n referendum.

Commentatoren verwachten dat premier Cameron de komende jaren zal worden achtervolgd door zijn belofte van een „fundamentele herziening” van de band met Europa.

Dat kan hem hinderen bij andere staatkundige thema’s. Deze week bijvoorbeeld hield de Schotse Nationale Partij, de grootste in het Schotse parlement, zijn jaarlijkse congres, waar steeds openlijker wordt gedebatteerd over onafhankelijkheid. Terwijl het Lagerhuis geobsedeerd is door pogingen om Europa buiten de deur te houden dreigt het Verenigd Koninkrijk zelf uit elkaar te vallen, schreven The Guardian en de Financial Times gisteren.