Zwitsers populisme stokt

Bij parlementsverkiezingen gisteren mikte de SVP op 30 procent. Het werd ruim 25. In het consensusmodel blijft haar verzet tegen immigratie een belangrijke rol spelen.

A sheep grazes in front of an election campaign poster showing former Swiss Minister and candidate for the up-coming Swiss national election Christoph Blocher of the Swiss People's Party (SVP), in Kuesnacht, near Zurich, September 26, 2011. Switzerland will elect a new Parliament on October 23, 2011. Picture taken September 26, 2011. REUTERS/Christian Hartmann (SWITZERLAND - Tags: POLITICS ELECTIONS) REUTERS

Net als in Denemarken lijkt in Zwitserland de opmars van het populisme tot staan te zijn gekomen.

In de parlementsverkiezingen van gisteren bleef de Zwitserse Volkspartij SVP, anti-immigratie en anti-Europa, veruit de grootste partij. Maar zij verloor terrein, 3 procent volgens de voorlopige uitslag, ten opzichte van de 28,9 procent in 2007.

„Het is een nederlaag. We hadden dertig procent als doel”, zei Christoph Blocher, de charismatische vice-voorzitter van de partij en ondanks zijn 71 jaar nog steeds het boegbeeld van de SVP.

Hij had ook twee persoonlijke teleurstellingen te verwerken. In de verkiezingen voor de Nationale Raad, de Zwitserse Tweede Kamer, kreeg een ander partijlid in zijn kanton meer stemmen dan hij.

Bovendien lukte zijn poging niet om in Zürich ook meteen gekozen te worden voor de Raad van Staten, de Senaat. Senatoren worden gekozen volgens het meerderheidsstelsel. Geen van de kandidaten in Zürich haalde een absolute meerderheid, waardoor volgende maand een nieuwe stemronde nodig is.

Bij de verkiezingen vorige maand in Denemarken raakte de Deense Volkspartij, die toen 12,3 procent kreeg, haar positie als invloedrijke gedoogpartij kwijt. Zij kwam in de oppositie terecht en het nieuwe linkse kabinet belooft aanpassing van een aantal harde anti-immigratiemaatregelen.

Een dergelijke koerswijziging is onwaarschijnlijk in Zwitserland. Wat de uitslag voor de feitelijke macht en invloed van de SVP betekent, is nog onduidelijk. In december worden op basis van de nieuwe samenstelling van het parlement de zeven ministers gekozen. In het Zwitserse Konkordanz-model zijn daarin de vier grootste partijen vertegenwoordigd. De Neue Zürcher Zeitung schreef vanmorgen dat zowel de SVP als de sociaal-democraten, met rond de achttien procent de tweede partij, aanspraak kunnen maken op twee zetels. De SVP heeft er nu één, nadat een in de regering gekozen partijlid drie jaar geleden besloot een eigen partij op te richten.

Binnen het kabinet, dat regeert met een consensusmodel, was de invloed van de SVP beperkt. De partij was vooral zichtbaar bij door haar in gang gezette referenda, zoals tegen de bouw van nieuwe minaretten en voor de uitzetting van veroordeelde buitenlanders.

Volgend jaar wil de partij een nieuw referendum houden, over aanpassing van internationale verdragen die het Zwitserland makkelijker moeten maken zijn asielbeleid te verscherpen. Zij heeft daarvoor deze zomer in recordtijd de benodigde honderdduizend handtekeningen verzameld.

Volgens een aantal commentaren vanmorgen is de SVP over haar hoogtepunt heen. Le Temps spreekt van „een harde klap” voor de SVP en de linkse Tages-Anzeiger schrijft over de „onttovering” ervan.

Maar nog altijd herkent ruim één op de vier Zwitsers die hun stem uitbrachten (bij een opkomst van bijna 49 procent) zich in de rauwe anti-immigratietaal van de SVP. Bovendien kreeg een afsplitsing van de SVP uit 2008, de Burgerlijk-Democratische Partij rondom minister van Justitie Widmer-Schlumpf, ruim vijf procent.

Twee traditionele partijen, de liberalen (14,5 procent) en christen-democraten (13 procent), verloren 1 tot 3 procent terrein. Dat gold ook voor de Groenen (8 procent), die geen politieke munt wisten te slaan uit de kernramp in Japan dit voorjaar en de partij die zich in 2004 afsplitste, de Groenliberalen, naar meer dan 5 procent zagen stijgen.