Totempalen tegen de ondergang van Perm

Net als de rest van Rusland kampt Perm met leegloop, alcoholisme en werkloosheid. Gouverneur Oleg Tsjirkoenov bestrijdt de stagnatie met kunst, rock en jazz.

Tegenwoordig ontvangt gouverneur Oleg Tsjirkoenov zelfs haatmail van boze burgers en wordt hij op de staatstelevisie zwartgemaakt. Waarom besteedt hij zo veel geld van het regionale budget aan lelijke moderne kunst terwijl de bouw van ziekenhuizen is stilgelegd, vragen ze.

Waarom moet er voor die kunst ook nog eens een museum komen in de terminal waar de rivierschepen aanleggen? Waarom staan er voor dat gebouw van die lelijke totempalen? Is dat soms ook moderne kunst?

Of die kritiek terecht is of niet, sinds Tsjirkoenov het in het Permdistrict voor het zeggen heeft, sprankelt het er op cultureel gebied. Er worden nieuwe musea gesticht en concertzalen gerestaureerd. In Perm wemelt het van de muurschilderingen en beelden, die de stad van een saaie doorsnee provincieplaats in de Oeral hebben veranderd in een spannend centrum voor moderne kunst.

Het is een zeldzaamheid in een land waar die kunst vaak als provocatie van de macht wordt beschouwd.

Een goed voorbeeld van die kwetsbare positie zijn de rood geschilderde houten kubistische mensenbeelden op de stoep en het dak van het ministerie van Cultuur. Ze houden een arm omhoog, alsof ze een stem uitbrengen. „Precies dat werd door leden van het parlement, aan de overkant van de straat, als een provocatie opgevat”, zegt viceminister van Cultuur en oud-jazzmusicus Aleksandr Protasevitsj (33) spottend. „Die arm was in hun ogen een proteststem. De leden eisten dan ook dat de beelden werden verwijderd.”

Behalve bij het ministerie van Cultuur staan en hangen er overal in de stad kunstwerken. Het debat tussen voor- en tegenstanders van de kunstexplosie is er alleen maar door opgestookt. „Onlangs werd in het centrum zelfs een grote demonstratie gehouden tegen de huidige ontwikkelingen op het gebied van moderne kunst bij ons”, vertelt Protasevitsj.

Het belangrijkste streven van gouverneur Tsjirkoenov is dat Perm Culturele Hoofdstad van Europa wordt, ook al heeft de EU dat sinds de economische crisis van 2008 moeilijk gemaakt voor niet-lidstaten. „Als we Culturele Hoofdstad zijn, zullen buitenlandse investeerders onze stad ontdekken”, zegt Protasevitsj.

En daarmee wordt duidelijk waar het de gouverneur ook om te doen is. Want in het Perm-district kampen steden en dorpen met de gebruikelijke dramatische problemen van het provincieleven: leegloop, alcoholisme, werkloosheid, drugsgebruik onder de jeugd. Protasevitsj: „Het is onze belangrijkste taak de jeugd hier te houden en te zorgen dat ze wat te doen heeft. We hebben drie universiteiten en een aantal instituten voor hoger onderwijs. Maar dat is niet genoeg om de toenemende migratie naar Moskou tegen te gaan. Wij geloven dat moderne kunst en muziek ons veel beter kunnen helpen.”

Een belangrijke impuls voor de culturele ontwikkeling van het Permdistrict was de benoeming, in 2008, van Boris Milgram tot minister van Cultuur. De beroemde regisseur, een van de oprichters van het prestigieuze Gouden Masker Festival in Moskou, is sinds een half jaar vicegouverneur van het Perm-district. Een nieuw signaal dat het Tsjirkoenov ernst is met zijn kunstbeleid.

Een dan is er Marat Gelman, de dwarsliggende Moskouse multimiljonair, galeriehouder en oprichter van het nieuwe museum voor moderne kunst. Twee jaar geleden nodigde de gouverneur ook hem uit naar Perm te komen, wat hem opnieuw felle kritiek opleverde van de kant van lokale kunstenaars, die zich gepasseerd voelden.

Ook kunnen steden in het district projecten indienen voor de prijs voor het beste cultuurplan. Het dwingt bestuurders om inventief te zijn. Zo is er een stad die een helmenmuseum heeft opgericht in een oude fabriek. „In Koergoen met zijn tweehonderd kerken, waar het Rusland van voor de revolutie prachtig bewaard is gebleven, levert iedere roebel die aan cultuur wordt uitgegeven twee roebel op. Daaruit blijkt dat cultuur de economie kan bepalen.”

Maar hoe veelbelovend dit alles ook is, aan het progressieve kunstbeleid van Tsjirkoenov kan morgen een einde komen. De lastercampagne die tegen hem wordt gevoerd, doet sterk denken aan de wijze waarop een jaar geleden de Moskouse burgemeester Loezjkov werd afgezet. Gevreesd wordt dan ook dat als de gouverneur verdwijnt, Perm weer wegzakt in het mistroostige moeras waarin zoveel Oeralsteden zich bevinden.