Neelie verzamelde veel 'verkeerde' mensen

Stan de Jong en Koen Voskuil: Neelie Kroes. Nieuw Amsterdam, 416 blz. €19,95 ***

Nederlandse banken die klagen dat ze te hard zijn aangepakt door Europees commissaris Neelie Kroes? Ze kan weinig met het verwijt. „De patiënt die bij de dokter komt wil alles doen om beter te worden. Al moet er een been voor worden afgezet. Nu het moment van de amputatie daar is, begint hij te piepen. Maar wat willen ze dan? Nog langer op kosten van de belastingbetaler in leven blijven?”

Kroes zei dit begin vorig jaar in een vraaggesprek met NRC Handelsblad. „Het is vintage Kroes”, concluderen Stan de Jong en Koen Voskuil in hun biografie over de vrouw die al zo’n veertig jaar meedraait in het openbare leven. Als politicus, als commissaris dan wel adviseur bij ontelbaar veel bedrijven, als Europees commissaris, als feministe, als celebrity.

Kortom: als Neelie. Ze was vrijwel nooit gewoon; heel vaak kreeg ze de kwalificatie ‘omstreden’ toegevoegd, een even weinigzeggende als beladen term. Maar hoeveel er in al die jaren ook over haar werd geschreven, gezegd, gerapporteerd dan wel gefluisterd, Neelie Kroes kwam altijd weer bovendrijven. ‘Teflon-Neelie’, zeggen De Jong en Voskuil.

Gedoe met de firma Tanker Cleaning, gedoe met een Fokker-deal in Indonesië, gedoe met een fregattenlevering aan de Verenigde Arabische Emiraten, gedoe met de later veroordeelde vastgoedondernemer Paarlberg – het staat nu allemaal uitvoerig en gedocumenteerd beschreven. Dat ongrijpbare, of beter gezegd het immer balanceren op het dunne koord, is de rode draad in hun boek, gebaseerd op de enorme hoeveelheid publicaties die sinds begin jaren zeventig over Kroes zijn verschenen. Maar De Jong en Voskuil voerden ook meer dan honderd gesprekken – met politici, vrienden, bekenden en familie. Alleen met de hoofdpersoon zelf werd niet gesproken: die weigerde haar medewerking. Maar die weigering heeft niet geleid tot een afrekening met Kroes.

Hoewel dit boek nagenoeg alle kwesties rondom haar behandelt zijn de auteurs erin geslaagd een vooringenomen, of aanklagende toon te vermijden. Als er een toon is, is dat er een van zowel verbazing als fascinatie. Hoe heeft zij toch altijd zoveel ‘verkeerde’ mensen om zich heen weten te verzamelen? Maar eveneens: hoe wist zij er altijd weer mee weg te komen?

Het antwoord op die vraag wordt niet gegeven. Simpelweg omdat er geen antwoord is zonder te vervallen in vrijblijvend gepsychologiseer. De lezer moet op basis van de bevindingen van De Jong en Voskuil zelf maar oordelen en dat is eigenlijk wel zo prettig. Voorbeeld? „Om te stellen dat Neelie op ‘foute mannen’ valt, zou te ver gaan”, schrijven zij na hun uiteenzetting over de zoveelste affaire. Maar ze voegen hier direct aan toe dat „moeilijk kan worden ontkend” dat Kroes „een zwak heeft voor avontuurlijk ingestelde heren”.

In de inleiding van hun boek constateren beide auteurs dat we allemaal een beeld hebben van Neelie, maar dat dit nog niet betekent dat we haar kennen. Hun goed gedocumenteerde en, ondanks de vaak ingewikkelde affaires, zeer lezenswaardige boek brengt hierin geen verandering. Neelie Kroes is en blijft een mysterie. Misschien ook wel voor zichzelf.

Mark Kranenburg