Met geweld neuk je desnoods een ezel

Er staat een man in een overall bij de papiercontainer als ik daar met mijn oude kranten en tijdschriften kom aanlopen. De opening van de container is veel te klein voor de enorme kartonnen doos die hij erin kwijt wil. Terwijl ik mijn kranten en tijdschriften in de koker gooi, gaat de man de kartonnen doos te lijf. Hij scheurt hem met moeite in stukken en vouwt de losgescheurde stukken zo op dat ze net, maar dan ook nét, in de opening passen. Het is een kwestie van hard duwen en wrikken.

„Makkelijk is anders”, zeg ik tegen de man, terwijl ik hem help met duwen.

„Ach, met geweld neuk je desnoods een ezel”, antwoordt hij.

Omdat hij tegelijkertijd op de bovenkant van het karton slaat, kan ik hem niet goed verstaan. Ik denk euk en ezel gehoord te hebben, maar kan dit niet plaatsen.

„Pardon?” zeg ik. Hij zegt het nog een keer – zonder enige gêne.

Ik ben even van mijn apropos. Ik zou zelf niet snel over coïtus met dieren beginnen tegen iemand die ik niet ken, en zelfs met mijn beste vrienden komt dit zelden ter sprake. Voor het woord neuken geldt min of meer hetzelfde: ik zal het niet snel in de eerste dertig seconden tegen een vreemde gebruiken.

„Dat heb ik nog nooit gehoord”, zeg ik lachend tegen de man, die me – het grootste stuk karton zit inmiddels in de koker – uitlegt dat je dit kunt zeggen als je ergens veel kracht voor moet gebruiken. „Ezels stribbelen nogal tegen, zeggen ze.”

Thuisgekomen zoek ik meteen na wie dit nog meer zeggen, want het lijkt me geen algemeen bekende uitdrukking. De Grote Van Dale, Koenen en Verschueren blijken haar inderdaad niet te kennen, maar op internet komt deze zegswijze geregeld voor. Er blijken zelfs diverse varianten te bestaan: met geweld neuk je een ezel, maar met beleid neuk je er twee en met geweld neuk je een ezel en met beleid de hele stal.

Hoe oud deze volkswijsheid is, kon ik niet achterhalen. Nico Dros gebruikte in 1999 een variant in zijn boek Ter hoogte van het Salsa-paviljoen: „Om Klaas ervan te doordringen dat hersenen uiteindelijk meer dan spieren vermogen, rakelde Maarten bij die gelegenheid een atavistisch inzicht op. ‘Met geweld neukt men desnoods een ezel,’ raspte de schrandere pater familias, ‘maar met beleid... een ezelin.’”

Zonder twijfel is deze uitdrukking echter al veel ouder. Wie weet er meer? Mail naar post@ewoudsanders.nl, maar s.v.p. géén bijdragen over mierenneuken of over het Ezelsproces tegen Gerard Reve.

Iets heel anders: in Metro las ik onlangs, in een bericht over een gehandicapte vrouw die in Amsterdam was overvallen: „De vrouw reed met haar schootmobiel door de Eerste Ceramstraat in de Indische buurt in Amsterdam-Oost.”

Schootmobiel voor scootmobiel sluit naadloos aan bij geschreend voor gescreend, een fout in deze krant waar ik onlangs over schreef. Diverse lezers suggereerden dat geschreend een hypercorrectie zou kunnen zijn, afkomstig van een dialectspreker die gewend was sch als sk uit te spreken („skool was weer verskrikkelijk”). Ik heb het nagevraagd, maar dit bleek niet het geval.

Ook schootmobiel, dat op internet honderden keren voorkomt, zou in theorie een hypercorrectie kunnen zijn, maar ik houd het op een tikfout. Onze vingers zijn gewend om na sc een h te tikken, want die combinatie komt heel vaak voor. En dus vind je, met name op internet, woorden als schooter (scooter), schriptie en zelfs bioschoop. Bioschoop komt overigens zeker ook als hypercorrectie voor, bijvoorbeeld in Katwijk aan Zee. Zoekt u een schooter game met touchschreen om desnoods met geweld te kunnen schrollen – het aanbod op internet is groot.