Hallo hallo Bandoeng

Het zendgebouw van radio Kootwijk wordt vernieuwd. Liedkunst had een dubbelzinnige rol tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd.

„Hallo Bandoeng... Hier Radio Kootwijk” was een van de meest gevleugelde begrippen uit de laatste decennia van onze koloniale geschiedenis. Deze oproep werd uitgesproken door de radiotelegrafist om de verbinding met Indonesië tot stand te brengen. Koningin-moeder Emma opende officieel de radiotelefoondienst met de even fameuze woorden: „Hallo Bandoeng... Hier Den Haag.” Dat was op 7 januari 1929. Zij bevond zich in het Haagse hoofdgebouw van de P.T.T. Zanger Willy Derby ving de woorden in een onvergetelijk lied.

Op dit moment werkt Staatsbosbeheer, dat in bezit is van zendgebouw Kootwijk plus het natuurgebied eromheen, aan een nieuwe functie van de voormalige zender die als een kathedraal op de vlakte van het Kootwijkerzand staat. Dit lege gebied op de Veluwe was ooit de ideale plek voor radiotelegrafie; er waren immers nauwelijks storingen. Nu komt er een culturele bestemming met concerten en theater. In 2015 zal Radio Kootwijk weer ‘actief’ zijn. In het boek Indonesische volksliederen. Een bijdrage aan de nationale identiteit van etnomusicoloog Ans M. Gommers-Dekker komen we de vroegere betekenis van Radio Kootwijk tegen, ditmaal in verband met bekende Indonesische liederen. Wat de keuze samenbindt, is de betekenis van de liedkunst tijdens de vier jaren, tussen 1945-1949, waarin Indonesië vocht voor een onafhankelijke republiek.

Nacht over Java uit 1947 van de Kilima Hawaiians met de opmerkelijke sound van de steelgitaar is zo’n lied. Het mag dan liefelijk-tropisch klinken, zelfs exotisch, maar in werkelijkheid is het een lied over strijd en oorlog: Nacht over Java/ Ondanks de pracht/ trilt in de lucht iets van bange klacht. Elders heet het in het refrein Nacht over Java / Het doet angstig aan.

Maar aan „Hallo Bandoeng...” zit ook een donkerder kant, die niet vaak belicht wordt. In het boek van Gommers-Dekker nemen de heroïsch-revolutionaire liederen een belangrijke plaats in. Een daarvan is Halo-halo Bandung, ofwel Hallo hallo Bandoeng.

Tijdens de onafhankelijkheidsstrijd werd het zuidelijk deel van deze stad op West-Java bewust in brand gestoken door de Indonesische republikeinen, die zich terugtrokken. Ze deden dit uit verzet tegen de Britse legereenheden. Deze handeling staat bekend als de Bandung Lautan Api, ofwel De Bandoeng Vuurzee.

De nationalisten zongen, in vertaling, regels als: Hallo hallo Bandoeng, de stad van de herinneringen. / Nu is het reeds een vuurzee geworden, kom broeders, laten we haar heroveren. Dit felbewogen lied klinkt op de bijgeleverde cd nog steeds indringend en heldhaftig.

Zo kan een zinswending uit de koloniale periode tot een strijdlied worden. „Hallo Bandoeng” betekent voor het moederland Nederland iets heel anders dan voor het toentertijd afhankelijke Indonesië.

Als er straks in het vernieuwde zendstation Radio Kootwijk concerten gegeven gaan worden, dan is het interessant „Hallo Bandoeng” in al zijn dubbelzinnigheid te laten klinken.

Indonesische volksliederen (Met cd).Van Gruting, 208 blz. € 27,50