'Ik kan de ellende beperken'

Zijn afkickkliniek op Curaçao is net zo duur als een Nederlandse, zegt directeur Chris Boek bij een broodje. ‘Maar qua publiek, regels en sfeer is het bij ons totaal anders.’

Bob van der Vlist, NRC Handelsblad, Lux, Lunchen met, Chris Boek, Amsterdam, 29/09/2011

Op een uur reizen van Willemstad, op de Westpunt van Curaçao, ligt de dekmantel voor wie een drugs,- of alcoholprobleem heeft én geld om daarvan af te komen. Pal aan de Caraïbische zee ligt de Nederlandse kliniek Jellinek Retreat. Een omheind resort met zwembad, restaurant en hotel biedt plaats voor 22 patiënten die 24/7 toegang hebben tot het medisch personeel. De behandeling is discreet en anoniem en duurt drie tot zes weken. Precies de duur van een exotische vakantie, en daarmee de ideale smoes.

Chris Boek (51) is sinds februari de directeur van Jellinek Retreat en ik ga met hem lunchen. Sinds de kliniek open is, en dat is nu ruim een jaar, is er te veel aandacht geweest voor de luxe en de sterren (die van het hotel) en te weinig voor de kwaliteit van de behandeling. Vindt Chris Boek. En vinden ook de aandeelhouders. De overkoepelende GGZ-instelling Arkin is grootaandeelhouder van de kliniek en daarnaast hebben een paar particulieren een belang. Al direct bij opening van de kliniek verschenen er verhalen in de krant dat het asociaal was dat de lokale verslaafden op het eiland rillend op een vies matrasje lagen, terwijl de blanke Nederlanders er in weelde afkickten in een gesubsidieerde kliniek. Tot in de Tweede Kamer werd er schande van gesproken.

Ik spreek Chris Boek op vijf minuten afstand van de Jellinek-kliniek op het Surinameplein in Amsterdam-West, op een terras pal aan de Schinkel. Hij drinkt een jus d’orange. Hij houdt heus wel van een drankje, maar tussen de middag liever niet. Hij is een week over uit Curaçao. Daar is hij niet alleen chef de clinique maar ook de baas van het restaurant en het hotel. In Nederland is hij verantwoordelijk voor de intake van patiënten. Dat gebeurt op het Surinameplein, in een onopvallend gebouw met een kale gevel. „Aan niks is te zien dat het een kliniek is. Mensen kunnen voor de deur parkeren, niemand die ziet wat je komt doen.” Hij is hier ook om de nazorg voor zijn patiënten beter te organiseren. „Onze behandeling staat of valt met nazorg in een reguliere verslavingskliniek. Voor een patiënt uit de Achterhoek is dat soms lastig te regelen.”

Patiënten, zegt hij consequent. Nooit cliënten. „Een cliënt wil je behouden, een patiënt heeft een dokter nodig.” Chris Boek is opgeleid tot psychiater, kwam via zijn opleider in de verslavingszorg terecht en specialiseerde zich in de zogeheten ‘dubbeldiagnostiek’; verslaving die gepaard gaat met een psychiatrische ziekte. Van tevoren had hij niet kunnen verzinnen dat hij zou doen wat hij nu doet, zegt hij. Maar eigenlijk lag het voor de hand dat hij de directeur werd van de gloednieuwe privékliniek. Chris Boek had de vereiste papieren én hij werkte al een jaar op de Antillen, op Bonaire.

Wegkwijnen

Bonaire is sinds vorig jaar een bijzondere Nederlandse gemeente. Het Nederlandse ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wil daarom dat de gezondheids-zorg daar op Nederlands niveau wordt gebracht en Chris Boek werd gevraagd een inventarisatie te maken van de verslavingszorg aldaar. „Ik zat in Nederland weg te kwijnen. Woonde alleen in een dorpje in Noord-Brabant, mijn relatie was net uit. Ik wilde eigenlijk wel een tijdje weg.” Hij vertrok, eerst voor een week om te kijken of hij het daar in zijn eentje zou kunnen uithouden. Daarna woonde hij er een jaar in een villa met uitzicht op de zee. „Er waren ups en downs. Het eiland is zo benauwend klein, als je geen Papiaments spreekt, verkeer je automatisch met de bovenlaag die bestaat uit Nederlanders en rijkere Antillianen. Veel recepties, feestjes, borrels. Veel alcohol dus ook. Ik kreeg het rare gevoel dat ik eerst de mensen in dat circuit moest behandelen.”

Na dat jaar stond zijn container klaar om naar Nederland terug te gaan en daar medisch directeur te worden van een verslavingskliniek. Maar toen werd hij gevraagd voor Jellinek Retreat. „Ineens moest ik allerlei ethische vragen heel snel beantwoorden. Ga ik commercieel werken of niet? Ik ben een echte dokter, ik ga niet voor geldelijk gewin, ik wil mensen beter maken.” Hij kwam tot de conclusie dat dat kon. „Maar ik wilde niet financieel afhankelijk zijn van hoeveel mensen ik binnenkrijg in mijn kliniek.” Chris Broek krijgt dus een gewoon salaris, hij woont in een appartement op de binnenplaats van een hotel in Willemstad, en heeft inmiddels ook een nieuwe vriend.

Hij is er zelf over begonnen, over ethische vragen. Dan mag ik er ook wel een paar stellen. Een luxe privékliniek voor Nederlanders op Curaçao, hoe wreed is dat voor de lokale verslaafden? Chris Boek betreurt het, zegt hij, dat verslaafden op het eiland het slechter hebben. Hij probeert de plaatselijke verslavingszorg te helpen waar hij kan. Maar uiteindelijk is niet hij, maar het Curaçaose eilandbestuur daar verantwoordelijk voor.

En waarom is zo’n tropische kliniek voor Nederlanders nodig? „Voorheen werd de rijkere Nederlandse patiënt doorverwezen naar een privékliniek in het buitenland. Tot ze bij Jellinek dachten: waarom doen we het niet zelf?” Oorspronkelijk dachten de oprichters dat de ‘rich and famous’ de doelgroep zou worden. „Maar die willen niet naar een kliniek. Zij hebben het geld en de contacten om iemand aan huis te laten komen.” Hij heeft ook weleens huisbezoeken gedaan. „Welke prijs je ook vraagt, ze leggen het voor je neer. Maar het is niet van ‘ik kom op bezoek en help je even van je verslaving af’. Zo werkt het niet.”

Wie komen er wel? „Hoogopgeleide professionals.” Wat of wie zijn dat? „Artsen, ondernemers, mensen uit de media.” Werkende mensen tussen de 30 en de 60 jaar, evenveel mannen als vrouwen die verkeren in kringen waarin het sociaal wenselijk en normaal is alcohol te drinken. Driekwart van de patiënten die in Jellinek Retreat wordt behandeld, heeft een alcoholverslaving, al of niet gecombineerd met een psychiatrische aandoening als ADHD, depressie of een angststoornis. Een klein aantal is verslaafd aan cocaïne en onder artsen komt vaker een verslaving voor aan ritalin of benzodiazepines (slaapmedicatie).

Nog even is getwijfeld over de naam van de privékliniek; Jellinek wordt geassocieerd met junks en drugs. „Maar de naam is gehouden vanwege de bekendheid ervan, en hij staat al honderd jaar voor betrouwbare verslavingszorg.” In Chris Boeks privékliniek geen junks, maar mensen met verantwoordelijke functies en veel stress, die merken dat hun middelengebruik een probleem begint te worden. Wanneer is dat? Daar kan Chris Boek kort over zijn. „Als het middel hen controleert in plaats van andersom.” Als het werk, de gezondheid en de omgeving eronder gaan leiden. „Het komt voor dat mensen worden gestuurd door hun partner of hun werkgever. Bij de behandelding van een medisch specialist kwamen we er in het laatste gesprek pas achter dat afkicken een disciplinaire maatregel was van de ziekenhuisdirectie.”

Muiten

Haastig eten we een broodje. Elke hap lijkt tijdsverspilling, want ik wil nog veel meer weten. Bijvoorbeeld of al die mensen met die verantwoordelijke banen, die gewend zijn dat iedereen naar hen luistert, eigenlijk wel naar hem luisteren? Er wordt, zegt hij, opvallend weinig gemuit. „Welke functie of positie ze ook hebben, bij ons komen patiënten in het keurslijf van de structuur. Ze zijn afgesloten van Nederland, hebben niemand om op terug te vallen.” De patiënten die hun vrienden van tevoren eerlijk vertellen wat het doel is van hun ‘vakantie’, vieren meestal eerst nog een afscheidsfeestje. „We zeggen: drink onderweg gerust. De KLM heeft genoeg aan boord.” Zodra ze binnen het hek van de kliniek zijn, begint de detox van lichaam en geest. Niet cold turkey, maar waar nodig ondersteund met medicijnen. En dan? „Structuur. Dagindeling. Discipline. Dat is onze basis. Om half negen moet iedereen ontbeten hebben. Alle programmaonderdelen zijn verplicht. Wie overslaat of stiekem drinkt of drugs gebruikt, kan worden weggestuurd. Door cognitieve gedragstherapie leren we ze nadenken over hun gedrag en hoe het anders kan. Het is een combinatie van pillen en praten.” Na vier tot zes weken vertrekken de mensen die wit en pafferig binnenkwamen, strak en bruin van het eiland. „Met hen vergeleken ben ik dan wit.”

Chris Boek heeft geen tijd om in de zon te liggen, te duiken in de koraalriffen of te kajakken op zee. Heeft hij er dan geen last van dat zijn patiënten van hun zelf gecreëerde probleem af kunnen komen voor de prijs van een ‘gewone’ vakantie? Een verblijf bij Jellinek Retreat kost 1.000 euro per week, exclusief de reis. De behandeling zelf (16.500 euro voor drie weken) wordt vergoed door de verzekeraar. De Nederlandse zorgverzekeringswet biedt werelddekking, patiënten kunnen kiezen waar ze hun behandeling ondergaan. De behandeling op Curaçao is net zo duur als in een kliniek in Nederland. „Maar qua publiek, regels en sfeer is het bij ons natuurlijk totaal anders.” Familieleden kunnen mee naar het eiland, op eigen kosten, en verblijven dan in de Lodge Kurá Hulande van de Nederlandse investeerder Jacob Gelt Dekker naast de kliniek.

Chris Boek antwoordt als een echte dokter. Nee, hij ergert zich niet. Ik zie, zegt hij, hun ziekte. „Verslaving is een officiële psychiatrische diagnose. Daar kies je niet voor, dat gebeurt.” Juist de complexiteit van de aandoening vindt hij interessant. „Veel van de problemen zitten in de angst- en de depressiehoek.” Over zijn mogelijkheden verslaving te genezen, maakt hij zich geen enkele illusie. „Een dokter die genezen wil, moet beenbreuken herstellen of verloskunde doen. Ik kan de ellende alleen beperken.”

Die ellende moet nogal groot zijn. Uit onderzoek is gebleken dat er 170.000 mensen zijn met een inkomen van twee keer modaal, die onderkennen dat ze verslavingsproblemen hebben én daarbij best hulp zouden willen als ze wisten hoe of waar. Op Curaçao kan Chris Boek hen ook helpen met eetverslavingen of angststoornissen. „Als je het probleem op tijd behandelt, ver voor iemand er echt slecht door gaat functioneren, kun je nog veel bereiken. Maar dan moeten we laten zien dat er hulp is, anders wordt de vraag ernaar niet gestimuleerd.”

In elk geval komt nog lang niet elke vermogende verslaafde naar Curaçao. Op dit moment zijn daar maar 12 van de 24 bedden bezet. De patiënten worden bijgestaan door een kleine twintig man aan personeel. Verpleegkundigen, psychologen, psychiaters, maar ook een kok en kamermeisjes. Een paar personeelsleden komt van de Antillen zelf, wat een van de voorwaarden was voor de toekenning van de zes ton subsidie door het Nederlandse ministerie van Economische Zaken bij de oprichting van de kliniek. Chris Boek: „Dat geld was bestemd om de plaatselijke bevolking erbij te betrekken, maar ook om een impuls te geven aan het medisch toerisme.”

Deze zomer heeft Chris Boek voor het eerst een speciale behandeling voor jongeren geïntroduceerd. „Afkicken onder het mom van een zomervakantie, zeg maar. Jongeren tussen de 16 en 23 jaar die blowen, gamen of comazuipen.” Het was een uitdaging, zegt hij, of het met deze groep wel zou lukken. „De kliniek ligt op een saaie, stille locatie. Alleen zon, zee en strand. Geen uitwijkmogelijkheid.” Ze hebben allemaal twee weken behandeling bijgeboekt. Natuurlijk, zegt Chris Boek, zie je sommigen vertrekken bij wie het kwartje niet gevallen is. „Ik hoop altijd dat ze er wat aan hebben gehad. Zo niet, en willen ze terugkomen? Prima. Wees welkom.”