Hulde, Joost!

Joost Eerdmans doet op de radio oliedom, zodat de luisteraar ervan leert, toont Bas Blokker aan.

Amsterdam 23-09-2010 Joost Eerdmans Foto NRC H'Blad Maurice Boyer

Elke doordeweekse avond presenteert Joost Eerdmans – politicus uit de te vroeg gesloten school van Pim Fortuyn – op Radio 1 Avondspits voor omroep WNL. Deze eenmansoorlog van het conservatieve geluid begint voor het nieuws van half zeven, als Joost vanuit zijn zolderkamer in Capelle aan den IJssel een stelling poneert. Werklozen krijgen een gratis fiets om hen aan te moedigen – en dat is volslagen idioot, roept Joost in de microfoon: je krijgt als werkloze zoveel gratis toegestopt door de overheid, dat je helemaal nóóit meer zin hebt om te werken.

Na het nieuws zegt Joost dat de stelling al flink rondzingt op Twitter en dan gaat de telefoon. De eerste, hooguit de tweede beller is altijd iemand die de stelling van Joost tot op de grond toe afbreekt. Het is bijna altijd iemand die zijn kennis uit de praktijk heeft. De directeur van het reïntegratiebedrijf komt aan de lijn. Hij legt uit dat 60 procent van de werklozen voor wie hij een baan zoekt, graag wil werken en alleen een zetje nodig heeft, 20 procent kan echt niet werken en 20 procent is te beroerd. Die fietsen zijn alleen voor mensen in de eerste categorie, onderstreept de directeur. En ze worden hem gratis ter beschikking gesteld door een fietsenmakerij. Een werkloze die weer aan het werk gaat, scheelt de gemeente 7.200 euro; zo’n fiets kost 400, dus tel uit je winst.

Joost werpt nog enkele bezwaren op („Die fiets moet toch worden betaald, dus dat is vestzak/broekzak”), hij bedankt de directeur en neemt het volgende telefoontje aan. Mevrouw Van den Berg gilt uit Geldrop: In wat voor land leven wij? Ik snap helemaal niks meer van dit land! Ik snap er soms ook niks meer van, zegt Joost, dankuwel. Ali vloekt uit Veghel: ze moeten je geen fiets geven als je werkloos bent, maar als je aan het werk gaat. Helemaal mee eens, zegt Joost, dankjewel! Dirk Gozer belt uit de auto: ik wil ook wel een fiets! Dan moet ik zeker eerst ontslag nemen!

Joost heeft voor iedereen een vriendelijk woord, ook voor de oudere werkloze die straks weer aan de slag gaat en blij is met alle zetjes die hij heeft gekregen.

Dan horen we de directeur van het reïntegratiebedrijf weer. Alweer, doet Joost verbaasd. Ongelooflijk dat je er voor de tweede keer telefonisch doorheen bent gekomen. De subtekst is: naar dit programma wordt zó druk gebeld dat vele duizenden mensen mij niet eens één keertje aan de lijn kunnen krijgen. Dat uitgerekend jij, die mijn stelling zo hard tegenspreekt, twéé keer in de uitzending komt, is een regelrecht wonder. Maar de luisteraars hebben allang de sub-subtekst begrepen: dat Joost die directeur dolgraag laat praten – de tegenstander van de stelling krijgt drie keer zoveel spreektijd als de voorstander. Dit is een belangrijke aanwijzing voor de ware aard van het programma.

Ik wil nog even iets duidelijk maken, zegt de directeur. We hebben nog één minuut, zegt Joost. De directeur: mensen krijgen pas een fiets zodra ze een arbeidscontract kunnen laten zien. Een werkloze krijgt dus geen gratis fiets. Daarmee is de hele stelling van Joost verdampt.

Elke avond dat ik luister, hoor ik hetzelfde verloop. 1) Joost poneert : ‘de drempel om te scheiden moet omhoog’, ‘migratie is géén verrijking’, ‘Nederland uit de EU, nu!’ 2) De eerste beller haalt hem met argumenten onderuit. 3) De voorstanders tieren. Het lijkt wel een toneelstukje. Verdomd, het ís natuurlijk toneel.

Joost Eerdmans is de Fred Flintstone van de radio. Hij doet oliedom en laat zich ervoor straffen, opdat wij luisteraars ervan leren. Onvermoeibaar betrekt hij populistische stellingen, die bij het eerste zuchtje tegenwind omvallen. Avond aan avond geeft hij redelijke mensen ruim zendtijd om live uit te leggen hoe dom Joost is. En dat alles ter verheffing van de luisteraar die het misschien op het eerste gehoor met hem eens was, maar die een half uur later gelouterd is door de stemmen van de rede. Joost komt waar de PvdA zich allang niet meer vertoont. Hij prikkelt de tevredenen en legen. Hij heeft zich als een Vijfde Colonne van de Verlichting achter de linies van het populisme laten droppen. Hulde.

Bas Blokker is redacteur van NRC Handelsblad.

    • Bas Blokker