De Dutch Design Week is begonnen

Vandaag is in Eindhoven de tiende Dutch Design Week van start gegaan en worden de Design Awards uitgereikt. Met 150.000 bezoekers is dit het grootste Nederlandse evenement op een gebied waarmee Nederland wereldwijd scoort.

‘Dutch Design’ is al tien jaar een begrip. Hoe belangrijk is design voor de Nederlandse economie, en wat voegen de Design Week en Awards daaraan toe? nrc.next-redacteur Jacco Hupkens beantwoordt deze vragen.

Wat is Dutch Design?

“Met humor en intelligentie werd begin jaren negentig de vloer aangeveegd met het gelikte design uit Italië. Geen weelderige krullen of felle kleurtjes en al helemaal geen glimmend chroom, maar een kroonluchter die bestaat uit zo’n veertig aan elkaar geknoopte kale peertjes en een stoel die slechts een bundel oude vodden is.” Design-journalist Jeroen Junte beschrijft in zijn binnenkort te verschijnen overzichtsboek Hands On ‘Dutch Design’ als een ontwerpstijl die wereldwijd bekendstaat als avontuurlijk, eigenwijs en doordacht.

De term dook zo’n tien jaar geleden op, vooral geïnspireerd door het Nederlandse collectief Droog, waarvan de leden met sloophout, karton en vodden meubels maakten waarbij het meer draaide om commentaar en expressie dan om traditionele schoonheid of gebruiksgemak. Junte noemt dit ‘rebels anti-design’, in het verlengde van innovatieve ontwerpen als de ‘Kratstoel’ van Gerrit Rietveld uit 1934. Die bestond uit houten kratten en was toen te koop als bouwpakket. Waarom juist in Nederland? Junte gooit het op het kritische designonderwijs, waar ‘marktdenken’ en ‘economische haalbaarheid’ niet heilig zijn. Daarnaast spelen de calvinistische volksaard, nuchtere mentaliteit en de poldergeschiedenis van Nederlanders een rol: “Het is de Nederlanders niet vreemd, het vanaf nul bedenken en beredeneren van een product.”

Economisch belangrijk?

Ramingen van het economische belang van de creatieve industrie (zo’n 62.000 mensen) variëren – afhankelijk van de gekozen definitie – van 9,8 miljard tot 16,9 miljard euro. Daarmee is de creatieve industrie goed voor zo’n 1,6 tot 2,8 procent van de totale Nederlandse economie. Daarbinnen zorgt vormgeving voor zo’n 4 miljard euro aan waarde.

De sector groeit met 5,1 procent per jaar (tussen 2001 en 2007) sneller dan de rest van de economie (2,1 procent). Ook het aantal mensen dat werkzaam is in de vormgeving stijgt sneller dan de werkgelegenheid in de gehele economie, blijkt uit een rapport van TNO dat deze week verscheen. Maar achter de mooie cijfers gaat een weerbarstige werkelijkheid schuil. Productvormgevers zijn afhankelijk van de maakindustrie van consumentengoederen (meubilair, elektronica, auto’s). Juist dit type industrie is niet sterk ontwikkeld in Nederland of onderhevig aan globalisering en verplaatsing naar lagelonenlanden. Het buitenland wordt daarom steeds belangrijker voor Nederlandse ontwerpers.

Wat stelt de Week voor?

De Design Week groeide de afgelopen jaren flink in aantal bezoekers: van pakweg 80.000 in 2008 tot 150.000 vorig jaar, van wie de helft uit Noord-Brabant en zo’n 10 procent van buiten Nederland. Voor dit jaar wordt ongeveer hetzelfde aantal bezoekers verwacht. Zo’n 1.800 ontwerpers laten werk zien tijdens ruim 300 afzonderlijke exposities of bijeenkomsten.

De economische waarde is lastig in cijfers uit te drukken. Er wordt weleens werk verkocht, maar de Week is niet een echte handelsbeurs. Hij draait meer om het leggen van contacten tussen ontwerpers, opdrachtgevers, fabrikanten en andere instellingen. “Net als de meubelbeurs in Milaan is het een evenement waar nieuw werk te zien is”, legt Nicole de Boer van Dutch Design Week uit, “maar waar in Milaan de producten bijna op de markt komen, zie je in Eindhoven conceptversies of producten die pas over twee of drie jaar op de markt zijn.”

En wat is zo’n Award waard?

Vandaag worden voor de negende keer de Dutch Design Awards uitgereikt. Een vijftienkoppige jury onder leiding van Hedy d’Ancona besluit wie de prijzen krijgt in de categorieën Communicatie, Product en Ruimtelijk (elk verdeeld in drie sub-awards), wie de Young Designer Award krijgt (inclusief 10.000 euro) en de Golden Eye voor ‘the best of the best of Dutch Design’. Vooral het feit dat er zo veel verschillende prijzen zijn maakt deze prijzen waardevol, vindt bestuurslid Rita van Hattum van de Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers. Het is niet „appels met peren vergelijken” zoals bij sommige andere designprijzen, maar er is respect voor alle verschillende disciplines.

Gisteravond werd de Dutch Design Week officieel (en spectaculair) geopend:

De Dutch Design Week duurt t/m 30 oktober. De Awardshow begint vanavond om 20.15 uur in het Muziekgebouw Eindhoven.