Zwart en typisch Zweeds

Katarina Kieri en Per Nilsson: In deze boom. Vertaald door Bernadette Custers. Van Goor, 215 blz. € 16,-

Sinds boekhandels kasten vrijmaakten voor young adult-literatuur, zijn uitgevers die plankruimte gaan vullen met handenvol boeken. Soms pareltjes, soms papierverspilling, meestal iets daartussenin. Een voorbeeld is Tsjik van Wolfgang Herrndorf. Het schept hoge verwachtingen, want het begint pakkend, gaat plezierig maf en onderhoudend door, maar blijkt toch te licht om te beklijven. En: het gaat precies volgens de beproefde formule. Een jongen in zijn laatste jongensjaren, op school onopvallend maar pril verliefd, die een onverwachte vriendschap opdoet, een roadtrip onderneemt en wat dichter bij de volwassenheid eindigt. En Tsjik is daarom geen blijvertje.

Voor ware parels moeten soms onooglijke oesters opengebroken worden. In deze boom ziet er tussen de kleurige roadtrip-omslagen afstotelijk grauw uit, heeft zo’n zwaarmoedige flaptekst dat je er meteen om moet huilen, en er staat op de kaft ook nog iets dat je geen aanprijzing kunt noemen: ‘Een invoelend portret van twee eenzame jongeren.’

Maar: Per Nilsson en Katarina Kieri zijn gerenommeerde Zweedse schrijvers voor young adults, al jaren voordat die term bestond. Ze gebruiken de standaardingrediënten, maar de manier waarop ze hun verhaal vertellen maakt het totaal anders. Een verantwoording ontbreekt, maar aangenomen mag worden dat beide schrijvers zich ontfermden over één van de twee hoofdpersonen, die in afwisselende hoofdstukken aan bod komen. In de stille Siri, een duivel in het diepst van haar gedachten, herken je de hand van Kieri, met haar kraakheldere beeldspraak. De ander, Jakob, is een echte Nilsson-jongen, introvert, onzeker en wat naïef.

De gevreesde zwaarmoedigheid lijkt eerst inderdaad over je heen te spoelen: de twee pubers hebben behalve de reguliere existentiële onrust ook nog rotlevens. Wat ze meemaken speelt zich af op de hel die school heet, thuis waar het ook niet fijn is en daartussenin. De verhalen scheren langs elkaar: Siri (‘vogelmeisje’) en Jakob (‘dwaaljongen’) figureren in elkaars hoofdstukken, maar ze raken elkaar nét niet.

Kieri en Nilsson strooien met spiegelingen en woordherhalingen, personages die zoeken naar een ‘kern’ en een kwalificatie die op het boek zelf lijkt te slaan: ‘zwart, typisch Zweeds, eigentijds drama met angst, verborgen geheimen, schaamte en schuld’. Het kietelt allemaal prettig en maakt uitdagende literatuur van een probleemverhaal.

‘Misschien is het leven soms net een jeugdroman,’ verzucht Siri, als ze Jakob eindelijk ziet glimlachen. Maar zo gemakkelijk komen ze er niet vanaf. Echte oplossingen biedt In deze boom niet, hoogstens komt er wat meer licht. Dat is al heel wat.

Wolfgang Herrndorf: Tsjik. Vert. door Pauline de Bok. Cossee, 256 blz. €18,90