'Verlangen kan veel kapotmaken'

De literaire liefdesverklaring van deze week: presentator en dj Winfried Baijens over werk van Haruki Murakami

‘In eerste instantie moest ik helemaal niets hebben van Murakami. Ik haatte hem zelfs! Vrienden van me waren steeds zo enthousiast over zijn boeken. Ik heb het geprobeerd, maar dat mystieke in zijn werk, dat sprak me niet aan.

‘Begin dit jaar ging ik een maandje Soulsearching in Australië. Op Schiphol kocht ik snel nog even wat boeken. On the Road van Jack Kerouac en Ten zuiden van de Grens van Murakami. In het Engels. Dat was een lekker handzame uitgave. In Singapore las ik eerst Kerouac. Ik vond het geweldig, vooral door de aanwezigheid van allerlei jazz cats als Charlie Parker en Thelonious Monk. Voor Radio 6 en NTR ben ik veel met muziek bezig en voor Radio 6 doe ik onder andere verslag van North Sea Jazz Festival.

‘Toen ik eenmaal in Australië zat, sloeg de eenzaamheid toe. Daar begon ik te lezen in de boeken van Murakami en die heeft me, geheel onverwachts, door de eenzaamheid heen gesleept. Door het romantische van Ten zuiden van de Grens, het verlangen van hoofdpersoon Hajime naar een jeugdliefde, raakte hij me met zijn romantische benadering van het alleen zijn. Dat had ik nog nooit ervaren. Ik heb altijd een druk en sociaal leven gehad, school voor de journalistiek gedaan, direct bij NOVA gaan werken, daarna het jeugdjournaal gepresenteerd. Ik ben een type dat juist altijd omringd is door mensen.

‘Ten zuiden van de Grens is eigenlijk een simpel boek met weinig mystieke elementen. Volgens mij gaat het ook voor een belangrijk deel over Murakami’s eigen leven. De hoofdpersoon is eigenaar van een een jazzclub, dat was Murakami volgens mij ook voordat hij een beroemd schrijver werd. Zijn boek leest als een soort sprookje. Het geluk van Hajime wordt op de proef gesteld als zijn jeugdliefde Shimamoto in zijn leven terugkeert. Hajime wordt verliefd op Shimamoto, en gaat in haar op. Dat wordt beiden fataal. Althans zo lijkt het. Ik wil het plot niet weg geven uiteraard.

‘Ik herkende in Ten zuiden van de Grens het Japan dat Murakami schetst. Ik ben zelf een aantal keer in Tokio geweest. Japan is strak, scherp, zakelijk en ondertussen bizar lieflijk en krampachtig. Er heerst zo’n lieve-meisjes- cultuur. Je voelt de emotionele spanning. Dát zit ook in dit boek. Het is zakelijk en lieflijk. Mannen zijn échte mannen. Maar ze zijn ook kwetsbaar en extreem romantisch.

‘Ten zuiden van de Grens opende voor mij de weg naar Murakami’s andere werk. Zo las ik ook Norwegian Wood. Het gaat over een jongen, Toru Watanabe. Hij zit midden in zijn studententijd en is semi-gelukkig. Op zijn streng conservatieve, nationalistische school krijgt hij gevoelens voor het meisje Naoko. Dat gaat mis. Zij vertrekt en laat niets meer van zich horen. Later blijkt ze in een inrichting te zitten, midden in de bossen. Toru mag haar daar komen opzoeken en wordt weer verliefd op haar.

’Norwegian Wood vind ik een zeer verfijnde roman die me bovendien heel erg deed denken aan Ten zuiden van de Grens. Er zitten elementen in die volgens mij sowieso in veel van Murakami’s boeken zijn verwerkt. In een keurslijf zitten en eigenlijk iets anders willen doen. Toru heeft Jazzclubs, auto’s, maar daar ligt zijn passie helemaal niet. Zo ook in de liefde: elke keer naar iets verlangen wat je niet hebt. Net als in Ten Zuiden van de Grens zit in dit boek weer die romantische, maar fatale liefde. Ah! Zie daar! We hebben een thema! Verlang niet naar iets dat buiten je bereik ligt. Dat maakt alleen maar dingen kapot!

Haruki Murakami: Ten Zuiden van de Grens. Atlas, 235 blz. € 19,95