Leraar veroordeeld voor wrede moorden

Een geruchtmakend en emotioneel moordproces heeft België vier weken lang in de ban gehouden. En weer was er veel twijfel over het optreden van de politie.

(LtoR) Kirsty Appeltans, sister of victim Shana Appeltans, Peggy Bellen, her mother and Johan Appeltans, her father, leave the Court of Limburg province, in Tongeren, on October 20, 2011, following the assize trial against Ronald Janssen. Janssen is accused of the murder on Annick Van Uytsel, 18 and the young couple Shana Appeltans, 18, and Kevin Paulus, 22. The final decision of the jury will be given on Friday. AFP PHOTO / BELGA / YORICK JANSENS ***BELGIUM OUT*** AFP

Voor de toeschouwers in de rechtszaal voelde het als een wedstrijd die vier weken lang spannend was geweest, maar goed afliep. Dus was er luid applaus toen de rechter gistermiddag in Tongeren het vonnis van de jury voorlas: de Vlaamse tekenleraar Ronald Janssen werd schuldig verklaard aan moord, verkrachting en foltering. De ouders en grootouders van de drie slachtoffers – Annick Van Uytsel (18), Shana Appeltans (18) en Kevin Paulus (22) – vielen elkaar huilend in de armen. Bij het verlaten van de rechtbank kregen ook zij applaus.

De opa van Shana Appeltans zei voor de camera van de VRT dat ze Janssen nu maar meteen vrij moesten laten. „Maar dan hier op het plein.” Dan zou iedereen eens zien wat er met hem gebeurde. Alsof een publieke lynchpartij het logische eind zou zijn van een proces waarin de afgelopen weken in kranten, op internet en televisie zo’n beetje elke zucht, traan en gezichtsuitdrukking van de verdachte en de nabestaanden te volgen was geweest. Zoals dat gaat bij een juryproces: de openbare aanklager en de advocaten probeerden de twaalf mannen en vrouwen die willekeurig gekozen waren om met een oordeel te komen, te overtuigen met gruwelijke details, intieme getuigenissen en dramatische vergelijkingen.

Ronald Janssen – veertig jaar, gescheiden vader van twee dochtertjes, leraar op een middelbare school – had bekend dat hij de drie jongeren had gedood. Maar alles uit die bekentenissen dat erop duidde dat hij het met opzet had gedaan, trok hij tijdens het proces weer in. Zijn advocaat probeerde zo voor elkaar te krijgen dat Janssen werd veroordeeld voor doodslag, niet voor moord. Er was geen beginnen aan en Janssen, die volgens gerechtspsychiaters een psychopaat is, leek ook nauwelijks verbaasd te zijn door het vonnis: hij boog zich met een glimlach voorover naar de microfoon en bedankte de rechter.

Juist gisteren was het vijftien jaar geleden dat in Brussel de ‘Witte Mars’ werd gehouden: zo’n driehonderdduizend Belgen gingen de straat op omdat ze woedend waren over de fouten in het onderzoek naar kindermoordenaar en verkrachter Marc Dutroux. Minister van Justitie Stefaan De Clerck, die in de jaren negentig ook die functie had, werd gisterochtend op de radio geïnterviewd over die mars. En over de zaak tegen Janssen. Die herinnerde België niet alleen aan de zaak-Dutroux omdat Janssen een verkrachter en seriemoordenaar is. Maar ook omdat er net als bij Dutroux veel was misgegaan in het politieonderzoek.

Stefaan De Clerck zei dat er sinds Dutroux veel was verbeterd bij politie en justitie. „Maar ook nu zijn er weer fouten gemaakt. Het gaat er steeds om: welke informatie wordt op welk moment aan welke persoon gegeven?”

Na de moord op Annick Van Uytsel, in het voorjaar van 2007, waren er sporen naar Ronald Janssen. Maar de Leuvense politie had er niets mee gedaan. Belangrijke tips die van een ander politiekorps kwamen, waren niet gebruikt. Volgens het zogenoemde ‘Comité P’, dat de politie in België controleert en onder toezicht staat van het parlement, had Janssen veel eerder gearresteerd kunnen worden, en niet pas na de moord op Kevin Paulus en Shana Appeltans, in januari 2010. Nu het proces tegen Janssen voorbij is – vanmiddag wordt nog vastgesteld welke straf hij precies krijgt – zal verder onderzoek worden gedaan naar de rol van de onderzoeksrechters in deze zaak.

Er waren de afgelopen dagen ook weer twijfels over de juryrechtspraak. De bedoeling is dat het nabestaanden helpt om ‘antwoorden’ te krijgen: omdat al het bewijs in de rechtszaal gepresenteerd moet worden. Maar van een psychopaat, zei justitiespecialist Leo Stoops in het televisieprogramma Ter Zake, zul je de waarheid niet snel horen. „Dan is zo’n wekenlang proces een nutteloze pijniging van familieleden.”

Bij het vorige grote juryproces in België, de ‘parachutemoord’ van een jaar geleden, ging het over sabotage, jaloezie, overspel. En ook weer over fouten in het politieonderzoek. Daar was er een verdachte die bleef ontkennen en een veroordeling voor moord – zonder technisch bewijsmateriaal. Bij de zaak tegen Janssen was het vooral de persoon van de verdachte die aandacht trok: een fanatieke natuurliefhebber, een zorgzame vader, een leraar die populair was bij zijn leerlingen. De zaak tegen hem trok elke dag veel publiek; op de dag dat zijn ex-vrouw, zijn moeder, een broer en twee zussen kwamen getuigen, stonden er lange rijen voor de rechtszaal.

De Vlaamse schrijver Stefan Hertmans zei gisteren op de radio dat juryrechtspraak „emoties opklopt”. Met betrokkenheid van het publiek had dat volgens hem dan niets meer te maken. Wel met „voyeurisme”.