'Groots onderpresteren' dreigt op top

De komende dagen zijn cruciaal voor de eurozone. De oplossingen voor de schuldencrisis vliegen over tafel. Hoe moet het verder met de muntunie en de Europese economie? Vier deskundigen over hun wensen.

De euroscepticus Roger Bootle, Capital Economics

‘Wat er gaat gebeuren op de Europese top? Er zal overeenstemming worden bereikt. Er zal een verklaring komen, waarin gesproken wordt over oplossingen en enorme geldbedragen. Wellicht dat het akkoord in eerste instantie ook positief ontvangen wordt door financiële markten. Maar al snel komen de ongemakkelijke vragen.

„Het is aannemelijk dat de leiders van de eurozone besluiten de Griekse schuld deels af te waarderen. Markten eisen dat. Maar realiseren politici welke boodschap ze afgeven door de Griekse schuld wél te saneren, maar het land níet uit de euro te zetten? Welke prikkel heeft Italië om pijnlijke maatregelen te treffen als de eurozone geen echte stok achter de deur heeft? Ik ben zeer pessimistisch over de economische situatie in Italië. De politiek is instabiel, en als er niet hervormd wordt gaat het land decennia tegemoet van – op zijn best – zeer lage groei.

„Griekenland zal waarschijnlijk niet het grootste probleem vormen. Stel dat iedereen in Griekenland weet dat het land op het punt van faillissement staat. Spaarders en investeerders trekken hun geld terug. De ECB draagt dan alle risico’s van Griekse banken. Wellicht is de ECB bereid dat te doen. Maar wat als het Italië betreft? Durft de ECB dat aan? En politici? Er is dan zo veel geld nodig om deze crisis op te lossen dat het een onmogelijk verhaal wordt voor Nederlandse en Duitse politici. Ik hoop dat Duitsland, Nederland en Finland uit de euro treden. Gecombineerd met afschrijvingen op Zuid-Europese schuld kan dat een zegen zijn.

„Dat zal in het begin zeer pijnlijk en gevaarlijk zijn voor het financiële systeem. Maar ik verwacht dat de zuidelijke euro op valutamarkten zal dalen, waardoor Zuid-Europa concurrerend wordt. De noordelijke munt zal duurder worden. De Duitse economie zal voor groei meer afhankelijk worden van consumptie in plaats van uitvoer. Uiteindelijk kan Europa weer groeien, de enige echte crisisoplossing.”

De bankier Jan van Rutte, ABN Amro

‘Er moeten twee twee dingen gebeuren. Het noodfonds moet verhoogd worden om de acute problemen in de eurozone op te vangen. Vervolgens zullen er harde afspraken moeten komen waarmee men kan ingrijpen in de lokale begrotingsdiscipline van landen die zich daar niet aan houden. Bijvoorbeeld met een Eurocommissaris met voldoende bevoegdheden op dat punt. Begrotingsregels moeten worden nageleefd door alle lidstaten. Punt.

„Ik begrijp de gedachte van burgers en politici dat de financiële sector moet meebetalen aan de oplossing, maar ik ben er op tegen. Waarom zouden alleen banken dat moeten doen? De financiële sector is veel groter en breder. Ik vrees een contraproductief, averechts effect als banken gedwongen worden mee te doen. Dat zal namelijk gevolgen hebben voor hun resultaten en dus ook voor hun financiële gezondheid. Banken zullen gedwongen worden om terughoudend te zijn op het gebied van kredietverlening. Dat is funest. Het ergste wat er in de huidige schuldencrisis kan gebeuren, is dat die overslaat op de reële economie. Het zijn de banken die dat kunnen voorkomen, door gewoon hun werk te kunnen blijven doen.

„Vorige week was ik nog optimistisch over het succes van de eurotop. Ik dacht dat het gevoel van urgentie was doorgedrongen. Maar als ik de laatste berichten uit Duitsland en Frankrijk hoor, heb ik er weer een hard hoofd in.”

De topman Frans van Houten, Philips

‘Aanstaand weekend moeten er concrete maatregelen worden genomen”, zegt topman Frans van Houten van Philips. De financiële crisis die door Europa waart, raakt zijn bedrijf natuurlijk ook. Hij wil niet zeggen dat het de schuld van de crisis is dat in Nederland 10 procent van de 14.000 banen bij Philips verdwijnen. Maar het helpt niet. Hij hekelt de „besluiteloosheid” van Europese politici.

Van Houten constateert dat het uitblijven van maatregelen tot onzekerheid leidt, zowel bij producenten als bij consumenten. Vooral de aankoop van duurzame consumptiegoederen zijn sterk gerelateerd aan het vertrouwen.

Van Houten is bang dat Europa in een zware recessie terechtkomt als de schuldencrisis niet wordt opgelost. Hij vindt dat de schuldencrisis op drie manieren dient te worden aangepakt. Ten eerste moet het ‘Griekse probleem’ worden opgelost. Daarbij wijst Van Houten erop dat Nederland meer exporteert naar de Zuid-Europese landen dan naar de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China). Van Houten: „Griekenland vraagt om concrete acties.”

In een tweede stap moet de economische groei worden aangezwengeld. Tenslotte moet het Europese Stabiliteits- en Groeipact handen en voeten krijgen en meer controle krijgen op landen die dreigen te ontsporen. Van Houten: „Europese samenwerking moet onlosmakelijk verbonden zijn aan discipline.”

De econoom Willem Buiter, Citigroup

‘Deze top wordt weer een geval van groots Europees onderpresteren, dat kan iedereen met een beetje gezond verstand zien aankomen. Er moeten drie grote maatregelen getroffen worden. Overheidsschulden in Griekenland, Portugal en mogelijk ook Ierland moeten afgewaardeerd worden, banken moeten geherkapitaliseerd worden, en Spanje en Italië moeten afgeschermd worden.

„Idealiter wordt 65 tot 80 procent van de uitstaande Griekse schuld afgeschreven. Dat betekent dat niet alleen de banken meedoen, maar alle houders van Griekse schuld, met uitzondering van het IMF. Tegelijkertijd moet er een plan komen om ook de Portugese schuld af te schrijven en Ierland te helpen. Ierland betaalt 6 procent rente over 30 miljard aan schuldpapier. Dat is te hoog, en die moeten geherfinancierd worden door de EFSF tegen veel lagere rente.

„Europese banken moeten geherkapitaliseerd worden. Het is onbegrijpelijk dat de Europese Bankautoriteit nu zegt dat 70 tot 90 miljard nodig is. Dat is eenderde tot een kwart van wat werkelijk nodig is om de problemen van banken – door groeiend wantrouwen kunnen ze moeilijker aan geld komen – op te lossen.

„Punt drie. Er is een grote bazooka nodig om te zorgen dat Spanje en Italië afgeschermd worden. Stilletjes geldt dit ook voor de zachte kern: België, Oostenrijk en Frankrijk. Uiteindelijk – de ECB en Duitsland zijn nu fel tegen – zal het noodfonds EFSF een bankstatus moeten krijgen. Het fonds kan dan geld lenen tegen onderpand in de vorm van Italiaanse en Spaanse staatsobligaties van de ECB en de nationale centrale banken van de eurozone. Dat is beter dan het nodeloos ingewikkelde plan om het EFSF obligaties te laten verzekeren.

„Dat zijn de maatregelen die nodig zijn. Dat beseffen politici wel, maar ze durven het niet aan. Dat zullen ze pas doen bij de volgende ramp: als Italië of Spanje op het randje van faillissement balanceert.”