Griekenland? Het gaat inmiddels over Italië

De Eurotop dit weekend moet oplossingen bieden voor de Griekse schuldencrisis.

Veel belangrijker is zorgen dat dit niet Italië overkomt.

Demonstrators are hit by petrol bombs during clashes between rival groups of communists and black-clad youths near the Parliament building in Syntagma (Constitution) square in Athens October 20, 2011. Angry protesters vowed to bring Greece to a standstill on Thursday while disgruntled lawmakers vote on the details of a deeply unpopular austerity package needed to stave off bankruptcy. REUTERS/Yiorgos Karahalis (GREECE - Tags: POLITICS CONFLICT BUSINESS) REUTERS

Het wordt een belangrijk weekend voor de euro en voor Europa. En ditmaal gaat het niet meer om Griekenland. Het gaat om Italië.

De problemen zijn groter dan ooit. Doordat de zeventien eurolanden het Griekse probleem niet meteen met één machtige klap hebben gestopt, heeft de schuldencrisis andere landen besmet. Van die landen is Italië het belangrijkste. De staatsschuld is hoog. Beleggers twijfelen aan het vermogen van premier Berlusconi om te hervormen. Zij ontvluchten het land. Als Italië uitglijdt, glijdt de hele eurozone mee. „Duitsland heeft lang gezegd dat er alleen een Grieks probleem was, geen probleem met de euro. Maar nu Italië besmet raakt”, zegt een bron, „praat bondskanselier Merkel over de toekomst van Europa. Terecht. Die staat op het spel.”

Dit geeft alle gespreksonderwerpen voor de ministers van Financiën (vandaag en morgenochtend), de ministers van Buitenlandse Zaken (morgen) en de regeringsleiders (zondag de hele dag) ongekende urgentie. De onderwerpen lijken gescheiden, maar hangen allemaal samen. En ze kosten allemaal geld – steeds meer geld. Het probleem is dat dit geld er in de meeste eurolanden niet is. En daar waar het er misschien nog wel is, willen burgers het niet uitgeven aan zwakke eurolanden. Dit maakt het lastig om die machtige klap die vorig jaar uitbleef, nu alsnog uit te delen.

Eerste onderwerp: banken moeten verse kapitaalbuffers aanleggen. Griekse obligaties bezorgden Franse banken hevige ellende. Maar nu Italië in beeld drijft, zijn de risico’s vele malen groter. Daarom ook moet – tweede onderwerp – het noodfonds EFSF meer slagkracht krijgen. Van de 440 miljard die daar vorig jaar in werd gestopt, is een deel gebruikt voor Portugal, Ierland en het tweede leningenpakket voor Griekenland. Er is nu nog 287 miljard over. Dat is onvoldoende om Italië te beschermen: een veelvoud is nodig. Derde onderwerp: Griekenland moet eindelijk de portie leningen krijgen waar sinds september onenigheid over is. Vierde: sommige eurolanden willen banken extra laten meebetalen aan nieuwe leningen voor Griekenland. En het vijfde: het economische bestuur van de eurozone moet strakker en strenger worden. Over al deze onderwerpen staan de protagonisten recht tegenover elkaar. Hoewel, protagonisten? Er is er eigenlijk maar één die met ideeën komt – Angela Merkel. Dat Europa gedreven wordt door de Frans-Duitse as, wordt met de dag minder waar. Duitsland regeert Europa, Frankrijk zit op de bagagedrager. „Frankrijk heeft nog maar één drijfveer”, zegt een betrokkene: „De angst om de AAA-status te verliezen. Dat dicteert de Franse opstelling in alle dossiers van dit weekend. De rest zal president Sarkozy worst wezen.”

Nu kredietbureau Moody’s de Franse kredietwaardigheid tegen het licht houdt, wil Sarkozy geen cent aan zijn banken uitgeven. Daarom wil hij het noodfonds EFSF inzetten. Maar dan moet dat fonds gigantisch worden. Woensdagavond, op de afscheidsreceptie van ECB-president Trichet in Frankfurt – die ontaardde in een Europese mini-top – pleitten de Fransen ervoor dat fonds als bank te registreren. Zo kan het ongelimiteerd goedkope leningen van de ECB krijgen en die doorlenen aan Franse banken. Maar Merkel weigert. Zij vreest dat Frankrijk de ECB leegzuigt voor zijn eigen banken. Ze wil dat het fonds hooguit garanties geeft aan beleggers: als de waarde van bepaalde staatsobligaties daalt, garandeert het fonds 20 procent. Daar heeft Frankrijk weer niets aan.

Merkel heeft het niet alleen aan de stok met Sarkozy over het fonds, maar ook met Berlusconi. Zij eist dat Berlusconi vergaande hervormingen en bezuinigingen afkondigt – meteen zondag al, en plein public. De vorige keer, in juli, beloofde Berlusconi ook bezuinigingen. Maar in augustus legde hij de kaasschaaf waar de minister van Financiën mee kwam weer in een la om parlementariërs te vriend te houden. Hiermee, dreigt Merkel, komt Berlusconi niet wéér weg.

Doortastend optreden is dit weekend nodig. Zoals Trichet laatst zei: „Dit is een systeemcrisis geworden”. Idealiter, schreef econoom Paul de Grauwe gisteren in de Financial Times, steekt Trichet zijn tong uit naar de ‘markten’ door voor een fabuleus bedrag staatsobligaties op te kopen van landen als Spanje en Italië. Hij is de enige die het kan doen. Dan kunnen beleggers ophouden met hun hysterie en kan de rust wederkeren op de irrationeel functionerende markten. Maar Duitsland en Nederland willen niet dat de ECB dat doet. Dus moet het mondjesmaat via EFSF, banken die meebetalen aan leningen voor Griekenland , banken die extra staatssteun krijgen en bezuinigingen die in sommige landen al op een kaalslag beginnen te lijken. Maatregelen die elkaar soms meer tegenwerken dan versterken.

Alsof dit niet al moeilijk genoeg is, moet er dit weekend ook over strenger euromanagement worden gesproken. Ofwel: extra regels voor eurolanden. Zelfs te veel werkloosheid of te veel export kunnen leiden tot sancties. Deze dingen liggen vast in het Europees verdrag.

Maar dat verdrag geldt voor álle 27 EU-landen, dus ook voor niet-eurolanden als Polen en Zweden. Polen, dat bij de euro wil, komt namens deze ‘buitenstaanders’ in opstand tegen euro-onderonsjes. Sommigen vrezen ook een clash vanwege de Nederlandse eis voor een supereurocommissaris die Europese economieën met harde hand bestuurt. Merkel en Sarkozy willen dat Van Rompuy dit doet. Zij vertrouwen de Commissie niet.

Dit gaat rechtstreeks over de vraag hoe Europa straks bestuurd wordt en wie de macht houdt: regeringen, of een onafhankelijke instantie? Maar zo’n ideologisch debat tijdens een weekend waarin al enorme knopen moeten worden doorgehakt, is misschien geen goed idee.

Afgelopen dagen is Nederland dus vriendelijk verzocht om de top niet op te houden voor een ‘supercommissaris’ die verder niemand wil. Maar sommigen denken dat Nederland pas inbindt zodra zijn ándere eis – dat banken meer meebetalen aan nieuwe leningen voor Griekenland dan in juli was afgesproken – wel wordt ingewilligd.

En Griekenland zelf? Het land staat zowat in brand. Maar zorgen dat dit in Italië niet kan gebeuren, heeft nu prioriteit – first things first. Maar niemand denkt dat Europa de Grieken laat vallen. „Als iemand de stop eruit trekt, zijn het de Grieken zelf. Wij niet”, zegt men in Brussel. De eurozone heeft moeite genoeg zichzelf te managen. Als de politici het ergens wél over eens zijn, is het wel dat zij niet in staat zullen zijn een Grieks faillissement te managen.