Argentinië kiest leider met hulp van de doden

President Cristina Kirchner is vrijwel zeker van een tweede termijn. De herinnering aan haar overleden man Néstor geeft haar een extra zetje.

Overal leeft Néstor voort, zo zei de Argentijnse president Cristina Kirchner laatst in een toespraak over wijlen haar echtgenoot. In het water, in de ziekenhuizen en zelfs in de rioleringssystemen. Allemaal overheidsvoorzieningen die haar man verbeterde tijdens zijn presidentschap (2003-2007).

In de aanloop naar de Argentijnse presidentsverkiezingen van zondag is de vorig jaar gestorven ex-president Néstor Kirchner weer volop tot leven gebracht. Zijn weduwe en opvolger Cristina Kirchner hoopt een tweede termijn te winnen, onder meer door regelmatig naar hem te verwijzen in haar campagne. Néstor prijkt aan haar zijde op billboards en hij duikt steeds op in haar toespraken. Een uitbundige herdenkingsdag, vier dagen na de verkiezingen, moet Néstors positie versterken in het pantheon van nationale helden. Het is dan precies een jaar geleden dat hij overleed.

Sinds zijn dood is Néstor Kirchner nog geliefder geworden bij het volk, dat hem al op handen droeg nadat hij Argentinië uit een ongekende schuldencrisis leidde en de Argentijnen weer trots liet zijn op hun land.

De doden hebben een prominente plek in Argentinië, zegt de Argentijnse journalist Claudio Negrete. Hij schreef er een boek over: ‘Necromania: geschiedenis van een Argentijnse passie.’ Niet alleen worden de doden vereerd, zegt Negrete, ze worden ook ingezet voor politiek gewin.

De dominante rol van Néstor Kirchner in deze presidentsverkiezingen is een uiting van die Argentijnse necromania, zegt Negrete. In toespraken duidt zijn weduwe hem bij voorkeur met ‘Hij’ – alsof het om een goddelijk figuur gaat. Negrete: „Zo wordt hij levend gehouden en kunnen de Argentijnen, via Cristina, opnieuw op hem stemmen.”

Om de mythe rond haar man verder te stimuleren laat Cristina Kirchner een mausoleum voor hem bouwen in de hoofdstad van Santa Cruz, de thuisprovincie van de Kirchners. Er wordt hard gewerkt aan de tombe van twee verdiepingen, die groter zal worden dan menig gezinswoning. Negrete constateert: „Alles voor de mythe en de politieke winst.”

Cristina Kirchner is de gedoodverfde winnaar van de Argentijnse presidentsverkiezingen. Opiniepeilingen geven haar meer dan vijftig procent van de stemmen, wat een tweede verkiezingsronde een maand later overbodig zou maken.

In 2007 werd Kirchner de eerste vrouwelijke president van Argentinië, nadat haar man bij verrassing besloot geen tweede termijn te zoeken. De verwachting was dat Néstor dit jaar had willen proberen zijn vrouw op te volgen. Maar een hartstilstand doorkruiste deze beoogde estafette van meneer en mevrouw Kirchner, die elkaar in theorie keer op keer zouden kunnen hebben opgevolgd.

Cristina Kirchner heeft de afgelopen jaren het beleid van Néstor voorgezet en de staat een dominante rol in de economie gegeven. Met overheidsinvesteringen in sociale projecten, verhogingen van kinderbijslagen, minimumsalarissen en pensioenen heeft Kirchner zich uitermate populair gemaakt bij de armere Argentijnen. Vorig jaar groeide de economie bovendien met ruim negen procent.

Kritische economen vragen zich echter af hoelang haar aanpak financieel kan worden volgehouden. Veel van de stijging in de overheidsuitgaven worden nu gedekt door hoge belastinginkomsten uit exportheffingen op Argentijnse grondstoffen en vlees naar onder meer Azië. Maar wat als die geldstromen wegvallen door de aanhoudende crises in het buitenland? Ook de hoge inflatie – officieel zo’n tien procent, officieus ruim twintig procent – baart zorgen.

Ondanks deze twijfels heeft Kirchner weinig te duchten van de negen kandidaten van de verdeelde oppositie. Haar naaste belagers zijn de gouverneur van Santa Fe, de socialist Herman Binner, en Ricardo Alfonsín, van de Radicale Burgerunie. In de peilingen komen ze echter niet veel verder dan tien procent.

Net als bij Kirchner speelt ook in de campagne van Ricardo Alfonsín een dode een hoofdrol. Hij is de zoon van Raúl Alfonsín, evenals Néstor Kirchner een zeer populaire ex-president. In 1983 was Raúl Alfonsín, na bijna acht jaar militaire dictatuur, verantwoordelijk voor herinvoering van de democratie. Hij overleed twee jaar geleden.

Volgens Negrete laat de verering van Alfonsín senior zien hoe ver de opmerkelijke relatie tussen de Argentijnen en hun doden gaat. Tijdens de drukbezochte uitvaart van zijn vader in 2009 verwierf zoon Ricardo landelijke bekendheid, waardoor de vrij onopvallende politicus plotsklaps een kansrijke presidentskandidaat van zijn partij werd.

Negrete zegt: „Het is bijna griezelig, de gelijkenis. Ricardo ziet er net zo uit en probeert zich net zo te gedragen als zijn vader. Zo proberen ze het verleden, de terugkeer naar de democratie, waar goede herinneringen aan zijn, terug te brengen.” Alsof Ricardo een reïncarnatie is van zijn vader. „Maar het zal niet genoeg zijn om van Néstor te winnen.”