Wraak op Koerdische PKK komt Erdogan nu niet uit

De Turkse straat eist een harde reactie op de dood van 24 soldaten, maar premier Erdogan houdt zich in. „Deze aanval schaadt zijn imago als probleemoplosser.’’

Pas in de avonduren bereiken Istanbul de namen van de 24 soldaten die in het holst van de nacht werden gedood aan de grensposten in het zuidoosten van Turkije. Soldaat Mehmet Aggedik uit Elazig, soldaat Ramazan Akin uit Agri, soldaat Murat Bek uit Yozgat, soldaat Bilal Özcan uit Istanbul. En zo verder.

Terwijl hun namen over de autoradio klinken, rijden de taxichauffeurs met Turkse vlaggen door de aan de Bosporus gelegen wijk Besiktas. Populaire televisieprogramma’s zijn geannuleerd vanavond. Er is in stilte gedemonstreerd in de drukste winkelstraat. En op Twitter zijn de trending topics de oproepen voor een staat van beleg in het zuidoosten, de doodstraf voor de leider van de militante Koerdische beweging PKK en het aftreden van deze regering omdat die deze bloedige aanslag liet gebeuren.

Maar hoe emotioneel de straat ook reageert, de toespraak van premier Erdogan is gezuiverd van alle emotie. Op andere dagen is hij een schreeuwlelijk in zijn spreekbeurten, maar vandaag spreekt hij het volk met gedempte stem toe. Hij vermijdt de oproepen tot wraak en vergelding van de oppositie. Erdogan spreekt over respect voor mensenrechten. En de verwachte aankondiging dat hij grondtroepen naar Noord-Irak zal sturen om de kampen van de PKK-strijders uit te kammen, blijft uit. Het leger heeft dan al wel een groep van 500 commando’s de grens overgestuurd in een „achtervolging” van de daders van de aanslag. Maar daar blijft het bij.

In de drukke cafés van de stad wordt tot laat gepraat over die ingehouden toon van de anders zo vastberaden Erdogan. „De aanval in Hakkari toont Erdogans achilleshiel”, zegt journalist Yilmaz Akinci, die op andere dagen in het zuidoosten van het land is gestationeerd. „Deze aanval schaadt zijn imago van probleemoplosser in het Midden-Oosten. Daarom probeert hij de problemen in het zuidoosten te bagatelliseren. Terwijl iedereen zich afvraagt hoe het mogelijk is dat 250 Koerdische strijders ongezien de grens kunnen oversteken om dergelijke aanslagen te plegen.”

Erdogan reisde in de afgelopen weken de hele regio door en bood het Turkse model aan als een voorbeeld voor landen als Egypte, Libië en Tunesië. De seculiere democratie van Turkije als exportproduct voor de Arabische wereld. „Maar als je een nieuwe orde wilt creëren in de regio moet je eerst orde thuis hebben”, zegt buitenlandcommentator Kadri Gürsel. „En die orde moet democratisch zijn.”

De Koerdische kwestie haalt de regering van Tayyip Erdogan na negen jaar beloften van een definitieve oplossing opnieuw in. Zijn regering maakte meer mogelijk voor de Koerden dan elk van de voorgaande regeringen. Een kanaal van de staatstelevisie zendt uit in de Koerdische taal. Deze week werd op een universiteit nog begonnen met het doceren van het Koerdisch. Maar Erdogan durfde niet door te zetten toen het nodig was. Precies twee jaar geleden kwam een handvol Koerdische strijders uit de bergen in Noord-Irak om zich vrijwillig over te geven en hun strijd met Turkije te staken. Twee jaar later zitten die Koerden lange gevangenisstraffen uit wegens lidmaatschap van een terroristische organisatie. In de afgelopen maanden werden honderden Koerden opgepakt op beschuldiging van lidmaatschap van de KCK, de stedelijke tak van de PKK. Bij sommige operaties pakte de politie zoveel jongeren tegelijk op dat er rijen van honderden meters lang stonden voor de politiebureaus. „Als je als Koerd politiek actief bent en in de stad woont, dan gaat de politie er tegenwoordig automatisch van uit dat je KCK bent”, zegt een Koerdische student die niet met naam in de krant wil.

Erdogan is bekend komen te staan als hervormer. Maar sinds de verkiezingszege van juni, toen hij 50 procent van de stemmen kreeg, klinkt hij als een nationalist. Hard tegen Cyprus, hard tegen Israël en hard tegen de Koerden. „Degene die ons laat lijden, zal nog harder lijden”, zei president Gül toen het nieuws over de 24 gedode soldaten bekend werd.

Commentator Gürsel noemt dat soort woorden reflexen uit „de oude Turkse politiek”. Maar de komende weken moet deze regering tevens vormgeven aan de nieuwe Turkse politiek. Deze week begon het debat over een nieuwe grondwet die ook de rechten van Koerden beschermt. Erdogan heeft in dat debat ook de steun van de Koerdische partij BDP nodig. „Hij kan zich diplomatiek, politiek en militair geen slepende oorlog veroorloven”, zegt Gürsel. „Hij bedenkt zich nog wel twee keer voor hij met grondtroepen Irak binnentrekt.”