Portugezen gaan langer werken voor lager loon

De Portugese regering neemt „draconische maatregelen” om de overheidsfinanciën weer op orde te krijgen en Europa gerust te stellen. Vooral ambtenaren moeten fors inleveren.

Hunter Halder delivers meals by bicycle to needy families in Lisbon October 11, 2011. Halder, from the U.S., started a project called Re-Food to distribute unserved leftover food to hungry people. Re-Food has the support of 100 volunteers. Every day, the volunteers collect prepared meals from restaurants, cafes, cafeterias and bakeries and deliver them, by bicycle, to people who do not have money to buy food. Since March 2011, the project has been implemented in the neighborhood of Nossa Senhora de Fatima, in the heart of Lisbon, where they have identified about 70 families in need. REUTERS/Rafael Marchante (PORTUGAL - Tags: SOCIETY) REUTERS

Aan grote woorden momenteel geen gebrek in Portugal. „We moeten draconische maatregelen nemen”, trapte de premier donderdagavond af. „Er is sprake van een nationale noodsituatie”, vervolgde de minister van Financiën maandag. „Het moment van de waarheid is aangebroken”, stelde zijn collega van Economie dinsdag.

Meer nog dan de eigen bevolking dienen de krachttermen de buitenwereld te overtuigen dat het Portugal ernst is met het op orde brengen van de overheidsfinanciën. In juni trad de nieuwe rechtse regering van premier Pedro Passos Coelho aan. Haar veruit belangrijkste taak is de komende jaren te blijven voldoen aan de strenge begrotingsmaatregelen die de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) het land in mei oplegden in ruil voor 78 miljard euro aan noodleningen.

In zijn eerste maanden had Coelho daarbij vooral slecht nieuws te melden. In de boekhouding van de afgelegen eilandengroep Madeira ontdekte de centrale regering een enorm gat in de boeken. Mede hierdoor zal het nationale begrotingstekort dit jaar niet op de beloofde 5,9 procent van het bbp uitkomen. „Zo lijken we wel Griekenland”, verzuchtte Coelho vorige maand.

Met een aangescherpte begroting voor 2012 die de regering maandag naar het parlement stuurde, hoopt Lissabon de imagoschade enigszins te repareren. De speelruimte voor minister van Financiën Vitor Gaspar is daarbij beperkt. Het tekort moet snel teruggesnoeid, maar hij mag de economie ook weer niet te diep in een recessie duwen. „Het pad is erg smal”, concludeerde zakenkrant Jornal de Negócios. „En het kan, op dit moment, nog twee kanten op leiden. Richting de vicieuze cirkel waar Griekenland in zit, of de virtuoze cirkel waar Ierland is ingestapt.”

De gevolgen zullen in ieder geval voor iedere Portugees merkbaar zijn. Zo krimpt de economie dit jaar met 2,8 procent fors harder dan eerder gedacht. Dit maakt dat de Portugese staatsschuld (uitgedrukt als percentage van het bbp) minder snel zal dalen. Ze zal zeker blijven oplopen tot 2013, het jaar waarin Lissabon geacht wordt weer zelf terecht te kunnen op de geldmarkt.

Naast de verhoging van verscheidene belastingen kiest de regering er voor ambtenaren fors te korten. Veruit de ingrijpendste maatregel is het schrappen van het vakantiegeld en de kerstbonus voor overheidsfunctionarissen en gepensioneerden die meer dan duizend euro per maand verdienen. Volgens minister Gaspar was het enige alternatief ,,om 50.000 tot 100.000 ambtenaren te ontslaan”. Volgens veel economen zou dat op de middellange termijn een structurelere besparing opleveren.

Dat de regering toch koos voor het schrappen van de dertiende en veertiende maand, lijkt ingegeven door de gedachte dat de maatregel navolging zal krijgen in de private sector. Portugal hoopt met lagere lonen en productiekosten de export aan te jagen. Vóór de invoering van de euro kon Portugal dit doen door de escudo te laten devalueren. Gevangen in de muntunie heeft Portugal nu geen andere optie dan de loon- en productiekosten te verlagen.

Een andere maatregel die het IMF hiertoe propageert is verlaging van de sociale-zekerheidspremie voor werkgevers. De regering zou daarbij weliswaar inkomsten mislopen, maar kan dit opvangen via een hogere btw, die de export niet treft. De regering wil er vooralsnog niet aan. Als alternatief heeft ze besloten dat bedrijven de werkdag met een half uur kunnen verlengen zonder werknemers hiervoor extra te betalen.

Volgens de regering kan het land een milde, tweede recessie in Europa nog wel aan. Ondanks de aanhoudende crisis in de belangrijkste afzetmarkt Spanje, ziet zij de export dit jaar bijvoorbeeld al met 6 tot 7 procent groeien. „Wat vooral een enorm verschil maakt”, stelde minister Gaspar deze week, „is of Europa met een geloofwaardige uitweg uit deze systeemcrisis komt.”

Vorige maand sloot premier Coelho al niet uit dat Portugal een tweede reddingsoperatie nodig heeft zodra Griekenland failliet gaat. Hoe kwetsbaar Portugal is voor Griekse besmetting bleek ook al in juli, toen werd besloten tot een tweede pakket leningen voor Athene. Hieraan moest ook de financiële sector gaan meebetalen. Er werd bijgezegd dat deze haircut alleen Griekenland betrof, maar de paniek op de markten over Portugal en andere zwakke eurolanden laaide meteen op.

Hoe de eurocrisis zich de komende tijd ook ontwikkelt, ook binnenlands dreigen voor Coelho genoeg tegenslagen. De privatiseringen die hij moet doorvoeren kunnen minder opleveren dan de geraamde 5,5 miljard euro. Bij verlieslatende staatsbedrijven en publiek-private onderneming dreigt de regering miljarden extra te moeten bijspringen.

Daarnaast is de Portugese banksector een vraagteken. Zelf zeggen de banken solvabel te zijn en alleen met liquiditeitstekorten te kampen. Op de 12 miljard euro uit het pakket noodleningen die bestemd zijn voor de herkapitalisering van banken doen ze dan ook geen beroep. Ze schuwen de bijbehorende staatsinmenging en lenen liever van de Europese Centrale Bank.

De banken bezitten tegelijkertijd met 42 miljard euro circa een kwart van de Portugese staatsschuld. Mocht Portugal een tweede reddingsactie nodig hebben, en Noord-Europa daarbij opnieuw aandringen op een haircut voor de financiële sector, dan kunnen zij alsnog in grote problemen raken.