Dure olie tart de zwaartekracht

Ondanks een verslechterende economie blijven de prijzen van ruwe olie en brandstof verrassend hoog. De gevolgen daarvan zijn nu al voelbaar in onze portemonnee.

Hoe kan dat nu? De groei in rijke landen is teruggelopen, maar ruwe olie is niet goedkoper geworden. Benzine aan de pomp is zelfs duurder dan ooit. Zijn olie- en brandstofprijzen dan niet langer onderhevig aan de wetten van de zwaartekracht?

De waarde van een vat ruwe Brent zigzagt al negen maanden boven de psychologische drempel van 100 dollar, ondanks de aanhoudende stroom slechte economische cijfers. Vanochtend werd 108 dollar betaald voor Noordzee-olie, dat is een kwart meer dan een jaar geleden.

De nadelen van hoge olieprijzen zijn bekend. Ze temperen de groei en ondermijnen het consumentenvertrouwen. Wie zijn tank vanochtend volgooide met benzine 95 ongelood, betaalde 1,70 euro per liter. Een jaar geleden was dat ruim 10 procent minder. Ook diesel is niet goedkoper geworden aan de Nederlandse tankstations. De huidige prijs per liter (1,42 euro) zit nog maar 6 procent af van het prijsrecord uit de zomer van 2008.

Nochtans neemt de economische groei wereldwijd af. De OESO, een denktank van 38 industriële landen, zag de economische bedrijvigheid van zijn leden afgelopen kwartaal slechts met 0,3 procent toenemen. Een groeiritme dat drie keer lager ligt dan een jaar geleden.

1 Waarom dalen de olieprijzen dan niet?

De prijs voor Brent-olie is wel met 14 procent gedaald ten opzichte van het jongste record van eind april – toen piekte de prijs op 126 dollar. Maar de prijs van Noordzee-olie blijft op een erg hoog niveau schommelen. Een van de oorzaken is de krappe markt.

In zijn jongste maandelijkse rapport wees het Internationale Energie Agentschap (IEA) er al op dat de mondiale vraag naar olie groter blijft dan het aanbod. Explosieve prijsstijgingen zijn onwaarschijnlijk: dat is een positief punt. Maar het kan wel even duren voordat de prijzen voor ruwe olie weer zullen dalen, vanwege de krappe voorraden op de wereldmarkt. Een nieuwe balans tussen vraag en aanbod op de oliemarkten is mede afhankelijk van de snelheid waarmee de Libische oliewinning herstelt. En dat verloopt trager dan verwacht.

2Kan er dan niet meer olie gewonnen worden?

Het oliekartel OPEC is al een tijdje van mening dat de wereldeconomie goed is voorzien van olie. Het had al op zijn vergadering in juni kunnen beloven het aanbod van olie te verhogen, maar heeft dat niet gedaan. Wereldwijd wordt de reservecapaciteit nu geschat op 3,3 miljoen vaten olie per dag, en 70 procent daarvan is in handen van Saoedi-Arabië.

Dat land is volgens critici gebaat bij hoge olieprijzen. Die leveren namelijk extra miljarden op die de Saoedi’s nodig hebben om de onrust in hun land af te kopen. Als de olieprijs de rest van het jaar boven de 100 dollar blijft, zullen de olieproducerende landen dit jaar een recordomzet van 1.000 miljard dollar (684 miljard euro) boeken op de uitvoer van olie.

3 Doet dure olie de kans op een recessie toenemen?

Een prijs van meer dan 100 dollar per vat ligt op een niveau dat normaliter een recessie zou kunnen veroorzaken. Daarover zijn de meeste economen het eens. Het energie-agentschap van de geïndustrialiseerde landen, het IEA in Parijs, waarschuwt al een tijdje voor het risico op een zogeheten ‘dubbele dip’.

Door hoge olieprijzen en dure brandstof gaan consumenten zuiniger rijden. Die zwaardere kosten drukken op het gezinsbudget, waardoor er minder wordt geconsumeerd. Dure olie werkt ook remmend op de industriële productie en de mondiale economische groei. Hoe langer de olieprijs hoog blijft, des te meer de economische groeivooruitzichten erdoor zullen worden geschaad.

4 Zullen we de gevolgen hiervan in onze portemonnee voelen?

Dat gebeurt nu al. En doordat de prijs van ruwe olie een van de belangrijkste factoren is die de brandstofprijzen aan de pomp beïnvloeden, ziet het er niet naar uit dat de Nederlandse automobilist straks minder zal betalen voor zijn brandstof.

Niet alleen hoge olieprijzen doen ons dieper in de portemonnee tasten. De prijs van het Nederlandse aardgas is gekoppeld aan de prijs van olie. De winterse kou komt eraan, het energieverbruik zal toenemen.

Uit onderzoek blijkt bovendien dat prijzen aan de pomp langzaam of laat reageren op een verlaging van de olieprijzen. Een appreciatie van de dollar – ruwe olie wordt in Amerikaanse dollars verhandeld – kan er ook voor zorgen dat autobrandstof nog langere tijd duur blijft.

    • Piet Depuydt