De Piratenpartij is ineens hot in Duitsland

Ze zitten veel achter de laptop en eisen informatievrijheid, in alle telecommunicatie- vormen. Nu hun winst in Berlijn ogen de piraten voor veel Duitse kiezers fris en onconventioneel.

Op bijeenkomsten van de Piratenpartij in Berlijn is de laptop niet weg te denken. Op een fractievergadering van de kersverse rebelse politici hebben vrijwel alle afgevaardigden hun computer bij de hand. Alsof ze niet direct, maar via mail en skype met elkaar communiceren. Het is een inmiddels bekend tafereel, dat voor zowel besmuikte hilariteit als jaloezie bij de gevestigde politiek zorgt. Zo modern en handig met computers wil iedereen wel zijn.

De piraten zijn ineens ‘hot’ in Berlijn – en daarmee in Duitsland. „We zien de Piratenpartij als volstrekt serieuze politieke beweging, maar niet meteen als partner in een bestuurlijke coalitie”, zegt de Berlijnse sociaal-democraat Michael Müller.

Aan bestuurlijke verantwoordelijkheid zijn de piraten nog niet toe. Niettemin: weinigen hadden verwacht dat ze door de Duitse politiek zo snel als een machtsfactor zouden worden geaccepteerd. Zo scheppen verkiezingsuitslagen hun eigen dynamiek. Wie met dikke cijfers wint, heeft gelijk.

Bij de recente verkiezingen voor het regionale parlement van de stad en deelstaat Berlijn kwam de Piratenpartij vanuit het niets op bijna negen procent. Die spectaculaire uitslag was een harde les voor de gevestigde politiek. Met name de Groenen, die de stad graag als grootste partij van de sociaal-democraten hadden willen overnemen, moesten beamen dat ze met hun eigen wapens zijn verslagen. De SPD bleef het grootste, maar de winst van de piraten deed het meeste pijn. De Groenen, zelf ooit als protestbeweging begonnen, hebben de nieuwe protestpartij onderschat.

Nu zit de Piratenpartij met vijftien van de 152 zetels in het Berlijnse huis van afgevaardigden. En moet in allerijl een programma worden ontworpen dat verder gaat dan speelse leuzen op stembusaffiches.

Als politiek verschijnsel zijn de piraten niet nieuw. Wereldwijd zijn er zeker twintig piratenpartijen. Ze zijn voorvechter van de grootst mogelijke vrijheid op het internet, eisen digitale democratie en gaan de strijd aan met regeringen die de vrijheid op het net willen inperken.

„We zijn een sociaal-liberale grondrechtenpartij”, zegt bio-informaticus Sebastian Nerz (28), landelijk voorzitter van de Piratenpartij in Duitsland. In het Engels kan zijn naam als ‘nerds’ worden uitgesproken. Waarmee de beweging goed is gekarakteriseerd: de piraten gelden als een partij voor jonge mannelijke computernerds.

Nerz zegt met klem dat zijn beweging meer is dan een internetpartij. „We willen een nieuw bedrijfssysteem voor de politiek aanbieden.” De Duitse Piratenpartij maakt zich sterk voor het grondwettelijk vastgelegde maar gemakkelijk te omzeilen telecommunicatiegeheim. De privacy van computergebruikers moet worden beschermd. Tegelijk mag de digitale revolutie niets in de weg worden gelegd. De piraten pleiten voor ‘liquid democracy’, een mix van informatievrijheid, transparantie van staatsbemoeienis op dit gebied en afstemming hierover door referenda.

Bestaansreden, werkwijze, vocabulaire en imago van de partij zijn geheel op computer en internet afgestemd. Maar als die thema’s je niet aanspreken? Studente psychologie en landelijk bestuurster Marina Weisband (24) – een van de weinige vrouwen bij de piraten – zegt dat iemand die geen ‘digital native’ is, door middel van een stamtafel de weg naar de partij kan vinden. Met het opzetten van de stamtafels wordt binnenkort een begin gemaakt.

Na de winst in Berlijn is de Piratenpartij volgens de meeste peilingen goed voor een landelijke aanhang van acht procent; ruim boven de kiesdrempel van vijf procent. Het potentieel zou zelfs op meer dan vijftien procent liggen, afhankelijk van de mate waarin de gevestigde politiek erin slaagt om antwoord te geven op de grote vragen van deze tijd.

Met belangstelling werd dan ook uitgekeken naar de visie van de piraten op de schuldencrisis in Europa. „We hebben daar nog geen oplossing voor”, zegt Sebastian Nerz. „Moet een partij antwoord op alle vragen hebben?

Dit koketteren met naïviteit verschaft de piraten sympathie en geloofwaardigheid. „Ze vertegenwoordigen de behoefte aan een andere stijl in de politiek en bieden zo de mogelijkheid tot identificatie. Het grootste gevaar voor hen is professionalisering”, schrijft politiek analist Thomas Steg, jarenlang regeringswoordvoerder, vandaag in de Berlijnse Tagesspiegel.

De piraten hebben in Berlijn een fris en onconventioneel imago. „Ze zijn jong en nog niet aangetast door de beroepsdeformatie waaraan veel politici lijden. Dat maakt hen aantrekkelijk voor veel kiezers. Maar nu moeten ze laten zien dat ze echt iets tot stand kunnen brengen”, zei een christen-democratische afgevaardigde voor de Berlijnse regionale tv.

Hij werd op z’n wenken bediend. Een rel met Trojaanse Paarden, stiekem ingebrachte computerprogramma’s waarmee de Duitse overheid burgers bespioneert, leidde tot een scherpe veroordeling door de Piratenpartij nog vóór andere partijen ook maar iets konden eisen. De piraten wisten daarmee het politieke initiatief voor de neus van de concurrentie weg te kapen.