Waarom is hij 1.027 Palestijnen waard?

De gevangenenruil tussen Israël en Hamas zal de betrokken partijen zeker goed doen in de peilingen.

Tijdelijk dan. Want voor de middenklasse verbetert niks.

In this photo released by the Israeli Government Press Office, released Israeli soldier Gilad Schalit, center, salutes as he is welcomed by Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu, left, at the Tel Nof Air base in southern Israel, Tuesday, Oct. 18, 2011. Looking thin, weary and dazed, the Israeli soldier returned home Tuesday from more than five years of captivity in the Gaza Strip in exchange for hundreds of Palestinian prisoners whose joyful families greeted them with massive celebrations. (AP Photo/ GPO, HO) ISRAEL OUT AP

Op de foto met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, wie wil dat niet? Psychologen denken: Gilad Shalit. Tenminste: niet gisteren, onmiddellijk na zijn vrijlating.

De Israëlische militair die vanaf zijn negentiende ruim vijf jaar lang (onder nog onbekende omstandigheden) door de Palestijnse fundamentalistische beweging Hamas werd vastgehouden in de Gazastrook, zag er na aankomst in Israël inderdaad uit of hij liever eventjes alleen was met zijn vader en moeder.

Maar voor Netanyahu is het van grote waarde dat hij zal worden herinnerd als Shalits bevrijder. Dus wachtte hij hem op, met een fotograaf. En voor wie het was ontgaan: Netanyahu twitterde tot driemaal toe dat het „leiderschap vergt” om zulke zware beslissingen te nemen als hij net zelf had gedaan.

De premier besloot vorige week in twee fasen 1.027 Palestijnse gevangenen te laten gaan, in ruil voor Shalit. Hierover onderhandelde Israël al vijf jaar met Hamas, onder leiding van Egypte. Officieel luidt de Israëlische verklaring voor de timing van dit akkoord dat het er door de onrust in de regio niet naar uit ziet dat er later een betere deal uit te slepen was.

Dat is geen gekke gedachte, maar feit blijft dat het akkoord Netanyahu nu bijzonder goed uitkomt. Zijn ambtstermijn is al over de helft en hij heeft nog nagenoeg geen wapenfeit op zijn naam staan. Internationaal raakt Israël steeds verder geïsoleerd. En er is onvrede in het land.

Op de massale straatprotesten in de zomer – over de hoge huur- en voedselprijzen – volgden stakingen in ziekenhuizen, universiteiten en openbaar vervoer. Eind deze maand staat weer een groot straatprotest gepland, gevolgd door een algemene staking.

De Israëlische middenklasse mag de sociaal-economische politiek van deze regering weinig waarderen, met het vrijkopen van Shalit maakt de premier een hoop goed. Volgens peilingen steunt tweederde van alle Israëliërs de deal. Het lot van de militair gaat velen aan het hart.

Neem Sharon Alon, een 39-jarige winkelbediende uit Tel Aviv. Gisteren was de gelukkigste dag van haar leven, zei ze, terwijl ze op hoge hakken stond te roken voor haar vaders kledingzaak. „Op de dag dat mijn eigen kind werd geboren na dan.”

Ze is een moeder, verklaarde Alon. Dus voelt ze mee met Aviva Shalit, die haar zoon Gilad na 1.941 dagen opsluiting gisteren gezond en wel in de armen mocht sluiten. Shalit voelt als familie, zeggen veel Israëliërs. De premier noemde hem vorige week niet zonder reden ‘onze zoon’.

Want: elke Israëliër heeft wel een broer, neef of buurjongen in het leger aan wie Shalit doet denken. En iedereen die in het leger heeft gediend, weet dat het functioneert bij de gratie van de belofte dat de staat zijn militairen weer veilig thuisbrengt.

Toch is er ook kritiek op het besluit van de premier. Van nabestaanden van slachtoffers van Palestijnse terreuracties bijvoorbeeld. Zij willen dat diegenen die verantwoordelijk zijn voor de dood van hun familieleden hun straf uitzitten.

Sommige ultraorthodoxe rabbijnen en extreemrechtse politici vinden dat Israël niet mag buigen voor terreur. Weer anderen vrezen dat de vrijlating van veroordeelde Palestijnen nieuw geweld en nieuwe ontvoeringen zal uitlokken.

Deze ruil verslechtert de veiligheidssituatie, zei bijvoorbeeld het hoofd van de Israëlische veiligheidsdienst Yoram Cohen vorige week. „De ervaring leert dat zo’n 60 procent van de vrijgelatenen vervalt in kwade gewoonten, in terreur.”

Maar, zei Cohen – die instemde met de deal – ter nuancering: er zijn zo’n 20.000 leden van Al-Qassam (de militante tak van Hamas) in de Gazastrook. „Als er daar nog eens tweehonderd bijkomen, staat de wereld niet op zijn kop.” Cohen weet dat als Hamas geen geweld wil, er geen geweld komt.

Bovendien heeft Israël in de onderhandelingen met Hamas enkele waarborgen gekregen. Anders dan Hamas eiste, blijven de Palestijnse kopstukken vastzitten. En de meest omstreden gevangenen (circa tweehonderd) worden na vrijlating naar het buitenland of de Gazastrook verbannen.

Deze deal is op dit moment het beste wat Israël kan krijgen – volgens Netanyahu. Als je de partijen mag geloven, kent de deal tussen Hamas en Israël enkel winnaars. Want ook Hamas presenteert het akkoord als een zege.

Hamas benadrukt dat er 276 gevangen vrijkomen die zijn veroordeeld tot levenslang, onder andere voor aanslagen waarbij tientallen Israëliërs om het leven kwamen. Bovendien heeft Hamas bovenop de oude eis van duizend Palestijnse gevangenen nog 27 vrouwelijke gevangenen weten los te krijgen.

Ook voor Hamas komt het akkoord als geroepen. Hamas’ populariteit in de Gazastrook, waar het de macht heeft, is tanende. Mede door het initiatief vorige maand van Hamas’ rivaal Fatah, die op de bezette Westelijke Jordaanoever regeert.

Fatah-leider en Palestijns president Mahmoud Abbas vroeg de VN eind september om lidmaatschap van Palestina als onafhankelijke staat. Zijn rede in New York werd in de Palestijnse gebieden zeer positief ontvangen.

Maar Hamas gaat daar nu royaal overheen. Want, zullen veel Palestijnen denken, beter duizend vrijgelaten gevangen in de hand dan één Palestijnse staat in de lucht. Abbas mocht gisteren honderd oud-gedetineerden die terugkeren naar de Westelijke Jordaanoever verwelkomen in Ramallah – Hamas strijkt met de eer.

De beweging heeft ook andere, regionale redenen om nu met Israël tot een akkoord te komen. Hamas wil de banden met Egypte aanhalen nu de beweging door de onrust in Syrië vreest zijn hoofdkantoor in Damascus te verliezen. Onlangs opende Hamas al een bijkantoor in Kairo.

Egypte krijgt daar wat voor terug. Want het militaire bewind in Egypte kan de wereld laten zien dat het nog invloed heeft in de regio.

Drie winnaars dus – Shalit, de Palestijnse gevangenen en hun families buiten beschouwing gelaten. Hun euforie zal echter van korte duur zijn.

Shalit zal in Israël nog wel even het nieuws beheersen, maar dan wordt Netanyahu weer geconfronteerd met sociale onrust. De huizenmarkt, de crisis in de zorg – het zijn urgente problemen en ze zijn nog lang niet opgelost.

En het conflict met de Palestijnen blijft. Vredesonderhandelingen zijn hierdoor geen stap dichterbij gekomen. Netanyahu stelt zich misschien nog wel harder op om de sympathie van Israëlische extremisten terug te winnen. Toeval of niet, vorige week werd bekend dat Israël duizenden nieuwe woningen gaat bouwen in een nederzetting in Oost-Jeruzalem.

En ook Hamas zal aan glans verliezen als de Israëlische blokkade van de Gazastrook niet wordt versoepeld en de beroerde economische omstandigheden niet verbeteren. Intussen blijven er nog duizenden Palestijnen in Israëlische gevangenissen zitten.

Klerenverkoopster Alon kon het gisteren niet schelen hoeveel Palestijnen er nu gevangen zitten of vrij zijn. „Er is geen prijs te hoog voor een kind.” Israël had Shalit weliswaar jaren eerder moeten vrijkopen, vindt Alon. „Maar nu salueer ik voor premier Netanyahu.”