Oekraïne in de wachtkamer

Europa en Rusland willen niet dat Oekraïne in andermans invloedssfeer terechtkomt. Logisch. Oekraïne is qua oppervlakte vergelijkbaar met Frankrijk en qua inwonertal met Spanje. Economisch loopt Oekraïne, met een bruto binnenlandse product zo groot als dat van Oostenrijk, achter. Maar de kolenmijnen bij de Don renderen weer.

Bovendien is Oekraïne als kuststaat aan de Zwarte Zee een strategisch grensgebied tussen Oost, West en Zuid. Het grootste aantal leidingen voor Russisch aardgas naar Europa ligt op Oekraïens grondgebied.

Europa en Rusland bejegenen Oekraïne afwisselend bevoogdend en behoedzaam. De regering in Kiev probeert daarvan gebruik te maken door naar beide zijden openingen te zoeken. President Janoekovitsj is daarop geen uitzondering. Nadat hij begin 2010 op reguliere wijze werd gekozen – zijn eerste poging in 2004 was frauduleus en leidde tot de ‘Oranje revolutie’ – heeft hij zich niet ontpopt als zetbaas van Poetin.

Maar met het strafproces tegen rivaal en ex-premier Joelia Timosjenko, die vorige week wegens ambtsmisbruik tot zeven jaar cel werd veroordeeld, is hij te ver gegaan. De Europese Unie heeft nu het bezoek afgeblazen dat Janoekovitsj aan Brussel zou brengen om het Associatieverdrag af te ronden: even geen zaken met Oekraïne.

Timosjenko is aangeklaagd om een wurgcontract met Rusland, waartoe ze staatsbedrijf Naftogaz in 2009 had gedwongen. Ook Moskou volgde het proces tegen ‘zakenpartner’ Timosjenko argwanend en kritiseerde het vonnis als „anti-Russisch”.

Timosjenko is nooit een toonbeeld van transparantie geweest. Maar de zaak tegen haar vertoont trekken van een politiek proces. De vrees is gerechtvaardigd dat Janoekovitsj zo zijn machtspositie naar Poetins voorbeeld veilig wil stellen. Het parlement in Kiev overweegt een wetswijziging, die ertoe leidt dat de ex-premier een hoge boete moet betalen en niet hoeft te zitten. Vooralsnog doet het vonnis echter denken aan de eerste zaak tegen de Russische oligarch Chodorkovsky, die in 2003 werd gearresteerd wegens belastingfraude en nu het symbool is van de willekeur van het regime-Poetin dat tot 2022 in het zadel wil blijven.

Dat dreigende perspectief kan Europa niet zomaar laten passeren. De botte sanctie om het bezoek van de Oekraïense president uit te stellen, is terecht. Janoekovitsj dacht dat het zo’n vaart niet zou lopen en moest uit die droom worden geholpen. Maar subtiliteit blijft geboden. Want hij kan de steven wenden naar Rusland, dat werkt aan een Euraziatische economische gemeenschap met Wit-Rusland en Kazachstan. Oekraïne toont vooralsnog geen belangstelling. Maar als Kiev dat wel gaat doen, heeft Europa een nog groter probleem in het hart van het continent.