Occupy-voorstellen

De Occupy-beweging toont dat het politieke momentum voor financiële hervorming is aangebroken. In haar huidige manifestatie zal de beweging daartoe echter nooit genoeg maatschappelijk draagvlak genereren. Nodig zijn nuchtere analyse en concrete hervormingsvoorstellen.

Ten eerste: kern van het probleem is niet het gedrag van bankiers, maar het systeem waarbinnen dit gedrag kon bestaan. Banken zijn veranderd van instituten die samenleving en economie dienen in beursgenoteerde bedrijven met winstoogmerk. Daarmee is het kortetermijnbelang van aandeelhouders op de eerste plaats komen te staan. De politiek maakte dit mogelijk met beleid gericht op deregulering en privatisering. Ook de burger heeft hier baat bij gehad in de vorm van lage pensioenpremies, hoge rentes op spaargeld en het gemak waarmee hypotheken konden worden afgesloten.

Ten tweede is de verhouding van de hoeveelheid geld die rondgaat in de derivatenhandel en valutaspeculatie ten opzichte van de hoeveelheid geld in de reële economie buiten proportie geraakt. Waar de financiële economie lange tijd als ondersteunende infrastructuur voor de reële economie diende, is zij verworden tot een destabiliserende factor.

Het kan niet zo zijn dat burgers nog langer opdraaien voor het risicogedrag van zakenbankiers. Banken moeten weer instituten worden met een publieksfunctie. Daarom moet er opnieuw een strikte scheiding komen tussen consumenten- en zakenbanken. Om banken te dwingen weer een langetermijnvisie te ontwikkelen die gericht is op het algemeen belang, moeten sommige banken voor een deel of zelfs geheel van de beurs worden gehaald. Een coöperatieve bank als de Rabobank, die geen beursgang heeft gekend, kan hier als rolmodel dienen. Het is een eerste stap naar een duurzame en rechtvaardige financiële sector. Voorwaarde is wel dat de burger genoegen moet nemen met hogere pensioenpremies, lagere rentes en moeilijkere toegang tot hypotheken.

Jelle van Baardewijk

(1982) Filosoof, VU Amsterdam

René Koekkoek

(1985) Historicus, Universiteit Utrecht