Met je naam op het voorhoofd

Elke woensdag een filosofisch dilemma naar aanleiding van de actualiteit.

Vandaag: is het riskant om in Rotterdam tram 2, met gezichtsscanner, te nemen?

Wat doen mensen die onzichtbaar zijn? Die gaan zich misdragen. Kijk maar op internet: wie anonymous heet kan daar ongestoord klooien. Vandaar ook de Greater Internet Fuckwad Theory. Die wet luidt dat een normaal gesproken beschaafd persoon, zodra hij eenmaal anoniem is, verandert in een ‘total fuckwad’ – een ongelofelijke lamlul.

Ook Plato (ca. 427-347 v.Chr.) had een soort fuckwad theory. Hij vertelt ergens het verhaaltje van de armoedige herder Gyges die op een dag een ring vindt en ontdekt dat die ring hem onzichtbaar maakt. „Hij was hierover natuurlijk stomverbaasd”, schrijft Plato in De Staat. Maar Gyges ziet al snel de eindeloze mogelijkheden van zijn onzichtbaar bestaan: hij verleidt de koningin en samen met haar vermoordt hij de koning.

Dat Gyges-effect kun je natuurlijk ook omdraaien: zodra we zichtbaar zijn en bekeken worden, zodra we een naam hebben, doen we juist uiterst beschaafd. Wat dat betreft is het goed nieuws dat op tramlijn 2 in Rotterdam Zuid – de tram die langs mijn oude basisschool rijdt – camera’s zijn geïnstalleerd die gezichten herkennen.

Iedereen die deze tram neemt, doet automatisch mee aan een bijzonder experiment. Bij het instappen bestudeert een pientere camera je gezicht aandachtig. Hij meet de lengte tussen je neus en je lippen, je kaaklijn, de driehoek tussen je ogen en je neus – de hele Pythagoras.

Daar rolt een biometrisch plaatje uit. Jouw unieke gezichtsafdruk. Dat plaatje vergelijkt de computer met vooraf ingevoerde foto’s van raddraaiers. Is er een match, dan volgt een signaal.

Gezichtsherkenning was jarenlang zoiets als 3D-printen of vertaalcomputers: leuk idee, maar bel me zodra het ook echt praktisch toepasbaar is en voor iedereen beschikbaar. Dat moment lijkt nu te komen.

In 1993 was de foutmarge bij het herkennen van gezichten vanaf stilstaand beeld – zeg maar je paspoortfoto – 79 procent. In 2010 is dat nog maar 0,29 procent, aldus de Wall Street Journal. Schiphol experimenteert ook met gezichtsherkenning. In januari begint de FBI een National Facial Recognition Program.

Op dit moment in het verhaal hoor je iets te zeggen over George Orwell en zijn Big Brother. Gezichtsherkenning in de tram, is dat stap zoveel van een overheid die haar burgers bespiedt? Wordt het eng, privacytechnisch, om de tram te nemen?

De Rotterdamse trams gebruiken software van het bedrijfje SmarterEE, een jong bedrijf van de Chinese professor Bangjun Lei, verbonden aan de Technische Universiteit Delft (‘EE’ staat voor Electronic Eye). De droom van professor Bangjun Lei is om klassieke bewakingscamera’s ‘slim’ te maken en met elkaar te verbinden in een netwerk. Want nu gebruiken we camera’s pas als het kwaad al is geschied; als een soort Uitzending Gemist voor de misdaad. Criminaliteit voorspellen is veel slimmer.

Op de tram is het nog niet zo ver. Wat wel kan: in een fractie van een seconde een boef herkennen wiens foto vooraf in een database is gestopt. Althans, dat lukt in het laboratorium, vertelt Ron Stolwijk van SmarterEE over de telefoon. Hij vergelijkt de introductie van gezichtsherkenning met het ontwikkelen van medicijnen: je ontwikkelt ze eerst in het lab, daarna test je ze op dieren, daarna op mensen en uiteindelijk komen ze op de markt. „Wij gaan nu van de dierproeven naar mensproeven.”

Wie thuis ook wil experimenteren, kan terecht op z’n iPhone. Er zijn allerlei apps voor gezichtsherkenning, zoals RecognizeMe ($ 0.99). Ook leuk: SceneTap. Die app is verbonden met slimme camera’s in bars en clubs in Chicago en vertelt je, bijvoorbeeld, wat de actuele manvrouwverhouding is in een club.

Ook Facebook en Picasa gebruiken gezichtsherkenning. Als je daar een foto plaatst, vergelijkt de computer die met andere foto’s en krijg je, als er een match is, ‘tagsuggesties’. En Google biedt de service Goggles, waarmee je kunt googlen via foto’s in plaats van tekst.

Wat kun je met die combinatie van goedkope software + enorme online fotodatabases? Dat liet de Amerikaanse professor Alessandro Acquisti deze zomer zien. Met een goedkoop webcammetje fotografeerde hij stiekem studenten op de campus. Vooraf had hij de (publieke) Facebookdata van de 25.000 universiteitsstudenten ingevoerd in een database. Via de webcamfoto’s wist hij één op de drie wildvreemden te identificeren.

Op straat in New York werkt het nog niet, erkende professor Acquisti in het blad Forbes; je database en je rekencapaciteit moeten dan veel groter zijn. Maar, zei hij: „We better start thinking whether we really want to live in that future”.

Inderdaad: hoe ziet zo’n future er uit? Je kunt allerlei geinige toepassingen bedenken. Zoals: jezelf terugvinden op foto’s van de Eiffeltoren die ooit door een toerist zijn gemaakt terwijl jij langsliep. In de trein leuke, onbekende mensen googlen.

Maar het belangrijkste verschil met nu is dat je straks niet meer als anonymous over straat kunt. We zullen allemaal herkenbaar zijn als celebrities. Je naam staat niet meer alleen op de pasjes in je portemonnee in je broekzak, maar ook op je voorhoofd. En als de omgekeerde fuckwad-theorie klopt, gedraagt iedereen zich straks uiterst beschaafd.

Angst voor vreemden zal verdwijnen, want er zijn geen vreemden meer. Verdacht zal hoogstens zijn wie onvindbaar is: de ongooglebaren.

Zo wordt de wereld pas echt een dorp, waar iedereen elkaar kent van gezicht. Met alle voor- en nadelen. Benauwend. Maar gezellig. Want de anonimiteit – en dus de criminaliteit – van de grote stad zullen zijn verdwenen.

Is dat eng? Een Big Brother-samenleving? Niet per se.

Big Brother staat symbool voor de Grote Boze Overheid die zijn burgers bespioneert. Maar in die nieuwe tijd beschikt niet alleen de rechercheur, maar iedere burger over spionageapparatuur (voor 99 cent te koop in de appstore). De agent googlet jou, maar jij ook de agent. In 2084 zijn we allemaal contraspionnen.

Je hoeft de lijntjes alleen maar door te trekken.

Deze maand roept de overheid ons via een televisie- en radiocampagne op om criminelen te filmen. ‘Pak je mobiel. Pak een overvaller’, heet de actie. De tekst op de site: „De ogen van alle Nederlanders samen zien nóg meer.” Inderdaad: wij burgers zijn met miljoenen en hebben allemaal een camera. Maar wat filmen we met onze smartphones ?

Criminelen, uiteraard. Bij de rellen in Londen, bijvoorbeeld, begon een groepje boze burgers de actieclub London Riots Facial Recognition. Volgens het magazine PCWorld was het de bedoeling om raddraaiers te traceren via gezichtsherkenningsoftware (lukte uiteindelijk niet, maar de poging zelf was interessant).

Maar we filmen ook de overheid zelf. Kijk naar Occupy Wall Street, waar betogers agenten filmden om bewijsmateriaal te hebben bij overtredingen (ze betrapten agenten op gebruik van pepperspray). Of zie de filmpjes op GeenStijl van foutparkerende politieagenten. De agent is geen anonieme Gyges meer. En zal zich beschaafd moeten gedragen.

Misschien zette George Orwell ons op het verkeerde been: sinds 1984 zijn we alert op signalen van een Boze Overheid die ons bespioneert. Bijvoorbeeld als we de tram instappen.

De realiteit is eerder dat Big Brother zelf bang zou moeten zijn voor onze eigen ogen. Die zien, inderdaad, nóg véél meer.