Mediawetenschapper Kittler (68) overleden

De invloedrijke Duitse media- en literatuurwetenschapper Friedrich Kittler is gisteren op 68-jarige leeftijd in Berlijn overleden. Zijn boeken zijn tot ver buiten het Duitse taalgebied bekend geworden. Kittler was een van de eerste wetenschappers die de relatie tussen techniek en media uitvoerig in kaart hebben gebracht.

Tot zijn belangrijkste werken horen Grammophon Film Typewriter (1986) en Hardware – Das unbekannte Wesen (1998). Kittler stond bekend als een origineel denker en was, mede om die reden, geliefd bij zijn studenten. Hij schreef goed, maar zijn critici verweten hem vaak dat zijn bedoelingen onduidelijk bleven.

Kittler heeft zich zijn hele werkzame leven bezig gehouden met het verband dat er tussen de techniek en het medium bestaat, in concrete maar ook in filosofische zin. Faam vergaarde hij met z’n theorie over de relatie tussen oorlog en mediatechnieken: oorlogen spelen volgens hem steevast een beslissende rol bij de ontwikkeling van nieuwe media. Als voorbeeld noemde Kittler ooit de vervolmaking van de telegrafie tijdens de napoleontische oorlogen.

Friedrich Adolf Kittler, geboren in het SaksischeRochlitz, had als roepnaam Adolf, naar zijn vader. Die naam zwoor hij later af; het deed hem te veel aan Adolf Hitler denken. Kittlers familie vluchtte eind jaren ’50 vanuit de communistische DDR naar de Bondsrepubliek. Hij studeerde germanistiek, romanistiek en filosofie in Freiburg en doceerde onder andere in Kassel, Bochum en aan de Humboldt Universiteit in Berlijn. Kittler had gasthoogleraarschappen in Stanford en Berkeley.

Kittlers proefschrift Aufschreibesysteme 1800-1900, over de invloed van de techniek op de verbeelding en het schrijven, leverde begin jaren ’80 een daverende rel op in de wereld van de Duitse mediafilosofen. Zijn stellingen waren zo radicaal dat maandenlang werd onderhandeld over het wetenschappelijke gehalte ervan.