Donald Duck in magisch wiskundeland

Wiskunde? Dat is voor studiehoofden (eggheads), klaagt Donald Duck. De eend ploegt foeterend door de meetkunde van alledag.

Donald heeft er even geen zin in als hij door onbekende oorzaak belandt in een sprookjesland vol wiskunde.In een beekje drijven cijfers, bomen hebben vierkantswortels en een vogel kraait de decimalen van pi. Als Donald wegloopt, zegt de commentaarstem: „Maar je houdt toch wel van muziek?”

Donald in Mathmagic Land is een film van een half uur uit 1959 waarin Disney voorbeelden geeft van wiskunde in het dagelijks leven. „You find mathematics in the darnedest places.” Het afgelopen jaar zijn ten minste vier kopieën op YouTube verschenen. Disney staat niet bekend om zijn auteursrechtelijke soepelheid dus het is zaak snel te gaan kijken. Er valt veel te genieten.

Een fijne didactische truc is het voortdurende twistgesprek tussen de alwetende stem buiten beeld en de opstandige eend. De jeugdige kijker heeft recht op weerzin tegen autoriteit, maar als je plezier wilt beleven aan Donalds protesten zul je bij de les moeten blijven.

Donald zou Donald niet zijn als hij niet zo nu en dan over de hoofden van de kinderen naar de volwassenen zou knipogen. Hij wordt meegenomen naar de Pythagoreërs voor de eerste beginselen van de muziekleer en staat binnen de kortste keren met een combo van oude Grieken te jammen. En als de dialoog met de commentator de aandacht niet vasthoudt, doet de goed gedoseerde humor dat wel. Donald probeert zich tevergeefs in een rechthoek volgens de Gulden Snede te wurmen. Hij wordt belegerd door schaakstukken. Hij faalt bij het berekenen van een succesvolle biljartstoot. En het inwendige van zijn hoofd blijkt een huishouden van Jan Steen, vol stof en spinnewebben, bijgeloof en verwarring. Ook Katrien Duck treffen we daar trouwens aan.

De onderwerpen zijn slim gekozen: muziek, gebouwen, natuur, sport en spel. Als die niet duidelijk maken dat wiskunde een rol speelt in het dagelijks leven, wat dan wel? Details hoef je niet te onthouden. De uitleg hoe een biljarter zijn stoot uitrekent komt niet uit de verf, maar dat het een rekentrucje is en niet iets magisch, dat onthoud je wel.

In de laatste vijf minuten wordt veel overhoop gehaald over cirkels, ellipsen en dergelijke, en waar je die terugvindt in optische apparaten, motoren en allerlei gereedschap. Maar ook hier neem je mee dat daar wiskunde in zit en dat die wiskunde dus wel praktisch en nuttig zal zijn.

De wiskunde heeft talloze deuren geopend in een eindeloze gang, declameert de commentaarstem. Waarop Donald hem verontwaardigd onderbreekt: hier zijn deuren die niet open willen! Die moeten nog, is het antwoord, die zijn voor toekomstige generaties. En zo weet die maffe eend zelfs het pathetische slotwoord verteerbaar te houden. Niet gek voor een film van ruim een halve eeuw oud.

Herbert Blankesteijn

De video is te zien op nrc.nl/bekijks