Senegalese jeugd is de chaos en incompetentie helemaal zat

Senegalese rappers weten de jonge, werkloze bevolking te mobiliseren en nemen het op tegen president Wade. De politieke elite vreest hun beweging ‘Y En A Marre’ (Ik ben het zat).

Rapper Fou Malade, a member of the 'Y en a marre' (Enough is Enough) opposition group, addresses protestors during an opposition rally demanding that Senegalese leader Abdoulaye Wade renounce his bid for a third presidential term, at Place de l'Obelisque in Dakar, Senegal Saturday, July 23, 2011. Near him, a protestor holds a sign reading in French 'And you, do you have your electoral card? Enough is enough.' The protest marks the one-month anniversary of the massive June 23 demonstration which was the country's largest in recent memory and which emboldened the opposition, raising hopes that an Arab Spring-style democracy movement could spread south to sub-Saharan countries.(AP Photo/Rebecca Blackwell) ASSOCIATED PRESS

Nadat de stroom weer eens was uitgevallen, niet voor een uurtje, maar bijna 24 uur lang, had Fadel Barro, journalist van een oppositiekrant, er genoeg van. Hij wilde in actie komen. Tegen de Senegalese president Abdoulaye Wade, onder wie de voedselprijzen maar blijven stijgen. En tegen diens zoon Karim, minister van Energie, onder wie het nationale elektriciteitsbedrijf nog nooit zo slecht heeft gefunctioneerd.

„Het was de spreekwoordelijke druppel”, zegt Barro, die zijn vrienden bijeen riep in dezelfde woonkamer met de verschoten rode bank waar hij nu op zit. Laptop op schoot, sigaret in de hand. Acht anderen sloten zich bij hem aan: zes rappers, een religieus leider, een journalist en een bevriende student.

‘Y En A Marre’ werd geboren in januari 2011. Het doel was „een einde te maken aan laksheid en fatalisme, en de bevolking wakker te schudden”, zegt Barro. 70 procent van de Senegalezen is 18 jaar of jonger, en de helft van hen noemt zich „zeer arm”, zo blijkt uit een gisteren verschenen studie. De werkloosheid onder jongeren is erg hoog.

Y En A Marre (Frans voor ‘Ik ben het zat’) spreekt de taal van deze jongeren. In tien maanden tijd heeft de beweging ervoor gezorgd dat honderdduizenden van hen zich hebben ingeschreven op de kiezerslijst voor de presidentsverkiezingen begin volgend jaar. De beweging hield een straatprotest tegen de onkunde van het elektriciteitsbedrijf, organiseerde overal in het land concerten en moedigde vrijwilligers aan na afloop netjes de rommel op te ruimen.

In Senegal kan de oppositie doorgaans ongehinderd haar mening uiten, maar het politieke debat gaat zelden over kwesties die de bevolking raken. Y En A Marre is verfrissend rechtdoorzee. De politieke elite van Senegal is nu zo bang voor Y En A Marre dat ze het bekendste gezicht van de beweging deze zomer drie dagen gevangen heeft gezet. Dat was Thiat, frontman van de militante rapgroep Keur-Gui. Hij had president Wade een leugenaar genoemd.

De kleine en grote successen van Y En A Marre tonen volgens Barro het failliet aan van de politiek. Hij hoopt dat jonge Senegalezen zich als burgers gaan gedragen, in de positieve zin van het woord. NTS noemt hij dat: Nouveau Type de Sénégalais.

Senegal dicht zichzelf een voortrekkersrol in West-Afrika toe. Het is het enige land in de regio waar militairen nooit de macht grepen. Het gebrek aan grondstoffen werd onder de Franse koloniale heersers gecompenseerd door de export van intellectuelen. En onder de eerste president Leopold Senghor, een gerenommeerd dichter, stond kunst hoog in het vaandel. Het is een van de redenen dat musici een belangrijke plaats in de samenleving innemen.

„Stiekem vinden wij onszelf het intelligentste volk ter wereld”, zegt Barro zonder een spoor van ironie. „We zijn erg trots op onze democratie.” In 2000 was de behoefte aan een machtswisseling zo sterk dat rappers de jeugd opriepen voor de ‘verandering’ te stemmen die Wade destijds als oppositieleider belichaamde. Nu zijn het weer rappers die de jeugd mobiliseren – ditmaal tegen Wade.

Zei Wade in 2007 dat hij na twee ambtstermijnen met pensioen zou gaan, eerder dit jaar kwam hij op zijn belofte terug. „Ik heb het gezegd, ik on-zeg het”, verklaarde hij vrolijk. Die woorden zingen nu rond op Youtube. Een van Senegals populairste rappers, Awadi, heeft de sample spottend op muziek gezet.

De teleurstelling over Wade is groot. In de hoofdstad werken projectontwikkelaars aan luxeappartementen en vijfsterrenhotels, maar in de achterbuurten is de armoede gestegen. Brood wordt steeds duurder, maar het presidentiële vliegtuig is voor miljoenen euro’s opgeknapt.

In juni maakte Wade bekend dat hij met een grondwetswijziging de post van vicepresident wilde creëren, te benoemen door hemzelf. De Senegalezen wisten meteen wie hij voor ogen had: zoon Karim, die de afgelopen jaren vier regeringsportefeuilles naar zich toe trok en als ‘superminister’ een kwart van het staatsbudget beheert. Karim, die zich verplaatst met loeiende sirenes, wordt gezien als een arrogante rijkeluiszoon.

Twee dagen later zei Wade dat hij ook nog even het kiessysteem wilde veranderen, zodat een presidentskandidaat slechts 25 in plaats van 51 procent van de stemmen nodig had om de verkiezingen te winnen.

Opnieuw kwam Y En A Marre in actie. De organisatie was de drijvende kracht achter een ongekend felle betoging van tienduizenden mensen, die Wade dwong van zijn plan af te zien. Het kantoor van het elektriciteitsbedrijf werd geplunderd. De politie kon ternauwernood voorkomen dat Wade’s prestigeproject, een 27 miljoen dollar kostend standbeeld, werd aangevallen door jongeren.

Sinds die turbulente junidag heeft het maatschappelijk middenveld zich verenigd om Wade ervan te weerhouden zich volgend jaar opnieuw kandidaat te stellen. „Het was voor het eerst dat de regering gedwongen werd een grondwetswijziging in te trekken”, zegt het hoofd van de mensenrechtenorganisatie Raddho, Alioune Tine. „De demonstratie was een mijlpaal.”

Het hoofdkwartier van Y En A Marre is een witgepleisterd huis dat op een steenworp afstand ligt van een moskee en een kliniek die mensen geneest van de boosaardige effecten van hekserij. Overdag hangen Barro en zijn vrienden vaak voor de televisie. Buiten klinkt het hoefgetrappel van een paardekar, de vrachtwagen van de onderklasse.

„Wade probeert ons het zwijgen op te leggen, door ons een baan in de regering aan te bieden”, zegt Barro. „Maar we doen dit niet voor het geld en we laten ons niet afkopen.”

Y En A Marre heeft tienduizend fans op Facebook, waar protesten worden aangekondigd en Barro debatteert met vragenstellers. Met sms’jes blijft de aanhang geïnformeerd. Maar de meest effectieve manier van communiceren met de deels analfabete achterban is muziek. De beweging werkt ook samen met zanger Youssou N’Dour, die met Wade botste toen hij een eigen krant en televisiezender oprichtte.

Het lijkt alsof Y En A Marre inspiratie haalt uit de opstanden in Noord-Afrika, maar volgens Barro gaat die vergelijking mank. „De gebeurtenissen daar laten zien hoe het niet moet: jongeren in Egypte dachten dat ze een revolutie ontketenden, maar het politieke systeem is niet veranderd, de macht blijft in handen van de klasse die onder Mubarak de leiding had. Wij hebben een sterke democratische traditie, vrijheid van meningsuiting, en hopen juist een omwenteling via de stembus te bereiken, niet via een opstand.”

Wade liet weten dat hij zich opnieuw kandidaat stelt. Toch blijft Fadel Barro optimistisch. „We gaan hem dwingen zich terug te trekken. En als het moet, via de straat.”

    • Pauline Bax