Paleisrevolutie bij Air France-KLM

Topman Gourgeon van Air France-KLM stapte gisteren plotseling op. Officiële reden: de slechte prestaties van het concern. Of is er ruzie over de opvolging?

Air France Chief Executive Jean-Cyril Spinetta, left, and KLM Chief Executive Leo Van Wijk pose at a press conference in Roissy near Paris Tuesday September 30, 2003. Air France agreed to buy KLM Royal Dutch Airlines NV for 784 million euros ($913 million) in stock in Europe's largest airline takeover as growth in demand for travel slows and competition from low-cost carriers increases. Photographer: Lucas Schifres/Bloomberg News BLOOMBERG NEWS

De Franse zakenkrant Les Echos sprak gisteren van een „paleisrevolutie”, en van een „steekspel” achter de schermen. En die beeldspraak leek niet overdreven, gezien de tamelijk dramatische omstandigheden rond het plotselinge vertrek van de topman van Air France-KLM.

Gisterenmiddag werden de bestuurders van de Frans-Nederlandse luchtvaartmaatschappij, onder wie KLM-bestuursvoorzitter Peter Hartman en zijn voorganger Leo van Wijk, plotseling bijeengeroepen voor een „buitengewone vergadering” op het Air France-hoofdkantoor in Parijs. Belangrijkste agendapunt: het aftreden van topman Pierre-Henri Gourgeon. Volgens het persbericht dat gisteravond werd verspreid, heeft Gourgeon zelf om zijn ontslag gevraagd. Maar Franse kranten meldden een dag eerder al iets anders: Gourgeon was ten val gebracht.

Zelfs voor insiders kwam het vertrek van Gourgeon als een verrassing. Tijdens de jaarvergadering van begin juli hadden aandeelhouders nog ingestemd met een tweede termijn van vier jaar voor de voormalige gevechtsvlieger. Het scenario voor de toekomst was toen nog als volgt. Gourgeon (65), die zowel bestuursvoorzitter was van Air France als van het Frans-Nederlandse samenwerkingsverband, zou de leiding van de Franse poot overdragen aan een jongere opvolger, maar zou aanblijven als président-directeur général van Air France-KLM. Tegelijkertijd zou deze ‘groep’ worden omgevormd tot een meer geïntegreerde structuur. Daarmee zou het gedaan zijn met de relatieve autonomie van KLM.

Maar het scenario-Gourgeon gaat niet door. De reorganisatie tot een „volledig bevoegde holding” is uitgesteld tot medio 2013. Officiële reden: de slechte financiële prestaties van de groep. Na een dramatisch 2009 (1,2 miljard verlies) en een mager 2010 lijkt 2011 – door de afkoelende economie – opnieuw een tegenvallend jaar te worden. Volgens het concern moeten zowel Air France als KLM „al hun denkkracht en energie mobiliseren” om deze „uitdagingen” het hoofd te bieden.

Volgens het officiële persbericht is het aftreden van Gourgeon het directe gevolg van de afgeblazen reorganisatie. Maar volgens Franse kranten is er nog iets anders aan de hand: een uit de hand gelopen ruzie over de opvolging binnen Air France-KLM. KLM-directeur Peter Hartman bevestigde vanochtend op radiostation BNR dat er inderdaad sprake was van een conflict tussen Spinetta en Gourgeon over diens opvolging.

Gisteren maakte het concern bekend dat de Franse topambtenaar Alexandre de Juniac (48) de nieuwe baas wordt bij Air France. De Juniac was directeur bij het Franse defensiebedrijf Thales, en was kabinetschef van minister van Financiën Christine Lagarde, voordat die vertrok naar het IMF in Washington. Met zijn benoeming is Juniac nu de belangrijkste kandidaat om Gourgeon op te volgen als hoogste man binnen de holding.

Maar volgens Franse media zou president-commissaris Jean-Cyril Spinetta een interne kandidaat op het oog hebben gehad: Lionel Guérin, baas van de Franse dochtermaatschappijen Airlinair en Transavia.com. Volgens de zakenkranten Les Echos en La Tribune is de ruzie over de nieuwe ‘kroonprins’ de afgelopen zomer hoog opgelopen. Uiteindelijk, zo bleek gisteren, kreeg de kandidaat van Gourgeon de voorkeur.

Als het verhaal van de Franse media klopt, heeft Gourgeon een buitengewoon hoge prijs moeten betalen voor zijn Pyrrusoverwinning. Commissaris Jean-Cyril Spinetta, tot 2009 hoogste man binnen het concern, heeft als president-commissaris nog altijd buitengewoon veel invloed. Volgens velen had de relatief anonieme Gourgeon zijn benoeming in 2009 aan Spinetta te danken. Het zou Spinetta geweest zijn die Gourgeon deze zomer in het zadel hield – ondanks morrende aandeelhouders, die de waarde van het aandeel in het afgelopen jaar zagen verdampen.

Volgens Franse media heeft Spinetta zijn voormalige protégé nu een dolk in de rug gestoken. De president-commissaris zou daarbij de steun hebben gezocht bij oud KLM-topman Leo van Wijk, de man met wie hij in 2004 de fusie van de beide luchtvaartbedrijven voor elkaar kreeg. Maar volgens Les Echos heeft Van Wijk niet zomaar ‘ja’ gezegd. In ruil voor hun stem zouden de Nederlanders hebben bedongen dat de verdere integratie van Air France-KLM op de lange baan wordt geschoven. Op het KLM-hoofdkwartier in Amstelveen is men al langer kritisch over de prestaties van de grote broer, die volgens hen nog veel trekken vertoont van een Franse staatsbedrijf.

Er is nog een aanwijzing voor een deal tussen Spinetta en Van Wijk. Totdat de nieuwe holding Air France-KLM een feit is, zullen de beide oud-topmannen het roer van het bedrijf weer tijdelijk in handen nemen. Spinetta wordt bestuursvoorzitter en Leo van Wijk commissaris.