Martelingen met wit in Iran

Schendingen van de mensenrechten zijn in Iran aan de orde van de dag en ze worden heviger. Het doel is de bevolking te intimideren.

De mensenrechten in Iran worden in toenemende mate geschonden. Er zijn meer arrestaties, martelingen en geheime executies, en de borgsommen voor de vrijlating van politieke gevangenen zijn exorbitant hoog, zegt de speciale VN-mensenrechtenrapporteur voor Iran, Ahmed Shadeed.

De bevindingen in het gisteren verschenen rapport zijn dagelijkse kost voor wie zich in Iran inlaat met politieke activiteiten, maar ook voor verdachten van drugssmokkel en andere ‘gewone’ misdaden. Vooral na de presidentsverkiezingen van 2009, die leidden tot massale protestuitbraken die hard werden neergeslagen, verdwenen vrijwel alle invloedrijke dissidenten voor korte of langere tijd in de cel.

Daar wacht hun standaard een maand isolatiecel. In die periode worden ze geblinddoekt ondervraagd en vaak gedwongen schuldbekentenissen te ondertekenen die nog jarenlang tegen hen worden gebruikt. Gevangenen beschrijven kleine isolatiecellen waar het licht altijd aan is en alles wit is. „Je wordt helemaal gek van die kleur”, zegt een activist die een paar weken in zo’n cel zat en zijn naam niet wil geven. „Daarna zeg je alles om maar naar buiten te komen.”

Het rapport beschrijft „psychologische martelingen” met als doel het verkrijgen van verklaringen, maar gaat ook in op de toenemende executies, die gedeeltelijk in het geheim plaatsvinden, aldus Shaheed, een moslim uit de Maldiven. Hij heeft niet in Iran zelf onderzoek kunnen doen omdat hij niet werd toegelaten.

Volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch zijn in 2010 388 mensen geëxecuteerd. Na China zijn er nergens ter wereld zo veel terechtstellingen. Volgens het VN-rapport zijn er daarnaast vorig jaar nog eens driehonderd mensen geëxecuteerd in de Vakilabadgevangenis, zonder dat familieleden of advocaten op de hoogte werden gesteld.

Het aantal openbare terechtstellingen neemt ook toe. De afgelopen tien jaar waren in Teheran vrijwel geen mensen in het openbaar opgehangen, maar de afgelopen maanden zijn al drie keer veroordeelde moordenaars en verkrachters op centrale pleinen in de stad terechtgesteld.

De openbare terechtstellingen illustreren de toenemende invloed van bepaalde shi’itische geestelijken, die vrezen dat de stadsbevolking zich van hen afkeert. De pleinexecuties moeten mensen een gevoel voor rechtvaardigheid geven en tevens afschrikkend werken, zeggen vertegenwoordigers van de rechtsprekende macht. Ze bepleiten ook zwaardere straffen, waaronder lijfstraffen voor dieven en aanranders.

Afschrikking is een belangrijk doel van mensenrechtenschendingen, zegt Shaheed. Soms kiest de staat ervoor om bepaalde griezelverhalen te laten uitlekken. Die worden dan razendsnel verspreid op sociale media en satelliettelevisie, maar dat leidt ertoe dat mensen thuisblijven in plaats van te gaan demonstreren.

Verschillende activisten zien nu in dat verhalen over vermeende verkrachtingen in gevangenissen, die ze zelf hielpen verspreiden tijdens de protesten van 2009, een averechts effect hadden. „Mensen bleven thuis, iedereen was bang dat hun ook zoiets zou overkomen,” zegt een activist met banden met voormalige oppositieleider Mehdi Karroubi, die nu onder huisarrest zit nadat hij de vermeende verkrachtingen publiekelijk aankaartte.