Het geheim van Merkozy

Plotseling veerden de aandelenbeurzen op. De eurocrisis was bezworen. Wat was de aanleiding? Merkel en Sarkozy hadden beloofd binnen drie weken met een oplossing te komen waarmee in één klap alle problemen van tafel zouden worden geveegd. Nadere details werden niet gegeven. Geniaal.

Hoe kon zoiets simpels werken? Zo’n vage belofte?

Bijna iedere politicus, ceo of manager denkt tegenwoordig dat vertrouwen alleen kan worden hersteld door transparantie. Geef de feiten, allemaal, tot de laatste snik. Laat zien wie je bent, leg uit wat je van plan bent. Lijkt logisch. Hoe meer de mensen weten, hoe sneller ze je weer zullen vertrouwen. Maar het klopt niet. Het is net andersom. Hoe meer de mensen van je weten, hoe minder snel het vertrouwen wordt hersteld.

Neurobioloog Delgado liet mensen een spel spelen waarbij ze steeds de keus hadden geld met een ander te delen dan wel het zelf te houden. De ander kon vervolgens dat geld weer teruggeven, of ook houden. Wanneer mensen dit voor het eerst spelen, vertrouwen ze elkaar, ook al is de tegenspeler een volslagen vreemde. Vertrouwen in de medemens is onze grondhouding. We zijn een sociaal dier.

Maar al te goed is buurmans gek , dus wie een paar keer geld geeft en niks terugkrijgt, leert al snel om wat voorzichtiger te zijn. En omgekeerd: wie veel terugkrijgt, wordt vanzelf vrijgeviger. Ons brein past zijn vertrouwen aan, op basis van signalen uit de hersenstructuur die beloning registreert: het striatum.

Het opmerkelijke was dit: als mensen korte biografietjes van hun tegenstanders kregen, verdween dat leergedrag. De signalen uit het striatum werden dan genegeerd. Of er wel of niet werd vertrouwd, hing dan niet meer af van het werkelijke gedrag van de tegenstander, maar van zijn zogenaamde reputatie.

Het recept voor het herstellen van vertrouwen is dus geheimzinnigheid. Laat niet zien wie je bent. En trouwens ook niet wat je van plan bent en waarom. Want ook als we dingen aan elkaar gaan uitleggen, ebt het vertrouwen weg. Wie veel heeft uit te leggen, wordt door ons brein onbewust niet meer vertrouwd. „Ja, ja”, denken we, „maar hoe zit het dan met...?”

Overal waar transparantie toeslaat, kalft het vertrouwen af. Kijk maar eens naar de rechtspraak, of de politiek. Ooit waren dit bastions waarin mannen moeilijke besluiten namen, zonder dat we echt wisten hoe en waarom. We vertrouwden dat het goed was. Nu weten we wie zij zijn en wat ze doen. En we geloven er niks meer van.

Merkel en Sarkozy hebben het begrepen. Zeg dat het goed komt. Meer niet.

Victor Lamme